Yoga & mindfulness  bij Long COVID: praktijkevaluatie 

​​Het onderzoek in het kort

​

Titel

Practice-Based Evaluation of an 8-Week Yoga and Mindfulness Program for People with Long COVID

​

Auteurs

Marlies Tobias, MSc(c)
Yoga Academy You are the Buddha, Breda · Vivekananda Yoga University, Verenigde Staten

Geertruid Marres, MD PhD
Albert Schweitzer ziekenhuis

​

Onderzoeksopzet

Een mixed-methods, praktijkgerichte evaluatie zonder controlegroep.

​

Deelnemers

75 volwassenen met Long COVID, verwezen vanuit twee fysiotherapiepraktijken in Nederland.

​

Programma

Acht weken, met wekelijks één begeleide groepssessie van zestig minuten.

Doel

De haalbaarheid en door deelnemers gerapporteerde ervaringen en uitkomsten onderzoeken van een pacing-informed yoga- en mindfulnessprogramma voor mensen met Long COVID.

De evaluatie was niet opgezet om te bewijzen dat het programma Long COVID behandelt of geneest.

​

Waarom dit programma ontstond

Mensen met Long COVID kunnen te maken krijgen met vermoeidheid, cognitieve klachten, overprikkeling, orthostatische intolerantie en post-exertionele malaise of post-exertionele symptoomverergering.

De belastbaarheid kan per dag verschillen. Ook kan een activiteit die op het moment zelf haalbaar lijkt, uren of een dag later tot een toename van klachten leiden.

Daarom werd het programma niet opgebouwd rond conditietraining, een vaste opbouw of het uitgangspunt dat deelnemers steeds meer zouden moeten kunnen.

 

De belangrijkste uitgangspunten waren:

• het moet een veilige interventie zijn

• de beschikbare energie van de deelnemer als vertrekpunt;

• rustige, aanpasbare oefeningen;

• zo min mogelijk onnodige positiewisselingen;

• ruimte om liggend deel te nemen;

• pauzeren als volwaardige vorm van deelnemen;

• aandacht voor vroege signalen van overbelasting;

• mindfulness, ademobservatie en ondersteunde rust;

• kwaliteit van leven en zelfmanagement binnen bestaande grenzen.

Deze manier van werken noemen we pacing-informed: de oefeningen en dosering worden afgestemd op de actuele belastbaarheid, zonder dat een vaste progressie wordt opgelegd.

​

Wat hield het programma in?

De sessies combineerden:

• een korte check-in rond klachten en beschikbare energie;

• rustige, aangepaste beweging;

• ademobservatie en zorgvuldig gedoseerde ademoefeningen;

• mindfulnessmeditatie;

• geleide ontspanning en ondersteunde rust;

• lichaamsbewustzijn;

• aandacht voor pacing en energiemanagement;

• yogafilosofie binnen wekelijkse thema’s;

• reflectie en contact met andere deelnemers.

Oefeningen konden liggend, zittend of staand worden uitgevoerd. Deelnemers mochten op ieder moment pauzeren, een houding aanpassen, alleen luisteren of een onderdeel overslaan.

Pauzeren is deelnemen.

​

Deelnemers en gegevens

In de definitieve evaluatie:

• namen 75 volwassenen met Long COVID deel;

• was 92% van de deelnemers vrouw;

• voltooiden 74 van de 75 deelnemers het programma;

• werden 1.659 sessieformulieren verzameld;

• werden vragenlijsten, korte metingen en open evaluatievragen gebruikt.

Niet iedere vraag werd in iedere groep of door iedere deelnemer beantwoord. De evaluatievragen werden tijdens het praktijkprogramma verder ontwikkeld. Daarom verschilt het aantal respondenten per uitkomst.

Bij ieder resultaat vermelden we de afzonderlijke noemer. De percentages mogen niet zonder meer worden toegepast op alle 75 deelnemers.

 

Wat rapporteerden deelnemers?

Van de deelnemers die de betreffende vragen beantwoordden:

• rapporteerden 33 van 33 dat het programma hen had geholpen;

• rapporteerden 17 van 17 minder stress of angst;

• rapporteerden 31 van 35 beter met vermoeidheid te kunnen omgaan;

• rapporteerden 15 van 17 verbetering in mentaal welzijn en veerkracht;

• rapporteerden 21 van 25 een betere kwaliteit van leven;

• zouden 17 van 17 het programma aanbevelen aan andere mensen met post-COVID-klachten.

Deze resultaten zijn gebaseerd op zelfrapportage. Ze beschrijven de ervaringen van de mensen die de betreffende vragen hebben beantwoord.

​

Ervaren energie binnen een sessie

Bij 65 deelnemers waren in totaal 297 gekoppelde metingen beschikbaar van ervaren energie vóór en na een sessie.

Op een vijfpuntsschaal steeg de gemiddelde zelfgerapporteerde energie binnen een sessie van: 2,2 vóór de sessie naar 2,7 na de sessie.

Bij 69% van deze deelnemers was de gemiddelde gerapporteerde energie na de sessies hoger dan ervoor. Het verschil was statistisch significant in een Wilcoxon signed-rank-analyse op deelnemersniveau (p < 0,001).

Dit is een meting van het verschil direct vóór en na sessies. Het resultaat bewijst niet dat de algemene energie, gezondheid of belastbaarheid op langere termijn verbeterde. De symptoomscores van week tot week lieten geen consequente verbetering zien.

De relevante observatie is daarom niet dat het programma herstel aantoonde, maar dat de sessies bij veel deelnemers niet als energievretend werden ervaren en gemiddeld samenhingen met een hogere direct na de sessie gerapporteerde energie.

 

Wat waardeerden deelnemers?

Uit de open antwoorden kwamen onder andere de volgende thema’s naar voren:

• adem en ontspanning;

• meer bewustzijn van lichamelijke signalen;

• eerder herkennen wanneer rust nodig was;

• deelnemen zonder prestatiedruk;

• sociale herkenning en steun;

• oefeningen kunnen aanpassen aan de beschikbare energie;

• zich serieus genomen en welkom voelen;

• een moment in de week waarop vermoeidheid er mocht zijn.

 

Deelnemers beschreven de sessies onder andere als:

“Een plek waar het oké is om moe te zijn.”

“Dit geeft mij energie, terwijl al het andere alleen maar energie kost.”

“Het werd het belangrijkste moment van mijn week, omdat ik wist dat ik niet over mijn grenzen zou worden geduwd.”

Deze citaten geven inzicht in de ervaringen van deelnemers. Ze vormen geen bewijs voor medische werkzaamheid.

​

Wat betekenen de resultaten?

De evaluatie suggereert dat een zorgvuldig aangepast, pacing-informed yoga- en mindfulnessprogramma voor geselecteerde deelnemers met Long COVID:

• uitvoerbaar kan zijn;

• binnen individuele energiegrenzen kan worden gevolgd;

• overwegend positief werd ervaren;

• ondersteuning kan bieden bij ontspanning en zelfmanagement;

• deelnemers kan helpen bij het omgaan met vermoeidheid;

• een omgeving kan bieden waarin rusten en aanpassen volwaardige manieren van deelnemen zijn.

Het woord ondersteuning is hierbij belangrijk. De evaluatie onderzocht ervaringen, haalbaarheid en zelfgerapporteerde uitkomsten. Zij was niet opgezet om genezing of een causaal effect aan te tonen.

​

Wat kunnen we niet concluderen?

De resultaten bewijzen niet dat het programma:

• Long COVID behandelt of geneest;

• onderliggende biologische mechanismen verandert;

• PEM of post-exertionele symptoomverergering voorkomt;

• tot klinisch herstel leidt;

• de belastbaarheid structureel vergroot;

• voor iedere persoon met Long COVID veilig of passend is;

• beter werkt dan andere vormen van begeleiding.

Er was geen controlegroep en geen willekeurige toewijzing. De uitkomsten waren voornamelijk zelfgerapporteerd en niet iedere deelnemer beantwoordde iedere vraag.

​

Daarnaast:

• was de onderzoeksgroep overwegend vrouw;

• kan sprake zijn van selectiebias;

• werden langetermijneffecten niet systematisch onderzocht;

• waren mensen die huis- of bedgebonden waren grotendeels niet bereikbaar met dit studioprogramma;

• werden bijwerkingen en PEM niet onderzocht volgens een vooraf vastgesteld onderzoeksprotocol.

​

Vervolgonderzoek

Voor uitspraken over effectiviteit is prospectief en gecontroleerd onderzoek nodig, met:

• vooraf vastgestelde uitkomstmaten;

• een passende vergelijkingsconditie;

• systematische follow-up;

• consequente registratie van PEM, symptoomverergering en mogelijke bijwerkingen;

• onderscheid tussen verschillende Long-COVID- en PAIS-profielen;

• passende uitkomstmaten voor kwaliteit van leven, zelfmanagement en belastbaarheid;

• mogelijkheden voor deelname vanuit huis, zodat ook ernstiger beperkte mensen kunnen worden bereikt.

​​

De praktijkevaluatie is geen eindbewijs, maar biedt wel een onderbouwd vertrekpunt voor verder onderzoek en verdere ontwikkeling.​​​​​

​