Werkstress is geen klein probleem. In 2025 lag het ziekteverzuim in Nederland op 5,4 procent. Van werknemers die hadden verzuimd, noemde 8,8 procent psychische klachten, overspannenheid of burn-out als belangrijkste reden voor hun meest recente ziekmelding. Bij werkgerelateerde verzuimklachten werd een te hoge werkdruk het vaakst als oorzaak genoemd. De impact van psychische uitval is bovendien groot. Volgens de Arbobalans van TNO bleven werknemers die uitvielen door psychische klachten, overspannenheid of burn-out gemiddeld ongeveer 63 werkdagen thuis. De kosten van werkgerelateerd ziekteverzuim door psychosociale arbeidsbelasting bedroegen in 2023 naar schatting €4,9 miljard aan loondoorbetaling. Het is dus logisch dat organisaties zoeken naar manieren om stress en uitval te voorkomen. Yoga wordt daarbij steeds vaker aangeboden. Maar kan een yogales op het werk werkelijk verschil maken? Het korte antwoord is: yoga kan helpen bij stress en welzijn, maar het is te eenvoudig om daaruit te concluderen dat yoga ziekteverzuim voorkomt. Dat onderscheid vind ik belangrijk. Werkstress ontstaat niet alleen in het lichaam Bij stress merken we vaak lichamelijke veranderingen. Je ademhaling kan veranderen, spieren kunnen gespannen raken, je hartslag kan toenemen en het kan moeilijker worden om na een werkdag tot rust te komen. Maar werkstress is niet alleen een probleem van een ‘ontregeld zenuwstelsel’. Werkdruk ontstaat bijvoorbeeld wanneer de eisen van het werk niet meer goed passen bij de beschikbare tijd, mogelijkheden of belastbaarheid. Ook weinig autonomie, conflicten, emotioneel zwaar werk of onvoldoende ondersteuning kunnen een rol spelen. De Nederlandse Arbeidsinspectie beschrijft werkdruk daarom als onderdeel van psychosociale arbeidsbelasting. Dat betekent ook dat een werkgever een structureel organisatieprobleem niet kan oplossen door medewerkers één keer per week yoga aan te bieden. Als mensen structureel te veel werk hebben, nauwelijks invloed hebben op hun werk of zich sociaal onveilig voelen, moet dát worden aangepakt. Werkgevers zijn daar ook wettelijk verantwoordelijk voor: psychosociale arbeidsbelasting moet worden geïnventariseerd en waar nodig beperkt. Yoga kan onderdeel zijn van goed preventiebeleid. Het mag nooit een vervanging worden voor goed werkgeverschap. Wat kan yoga dan wél betekenen? Juist omdat yoga beweging, adem, aandacht en rust combineert, kan het een praktische manier zijn om gedurende een werkweek bewust uit de voortdurende taakgerichtheid te stappen. Een les hoeft daarvoor niet spectaculair te zijn. Een medewerker hoeft niet flexibel te worden, op zijn hoofd te kunnen staan of zich om te kleden voor een intensieve workout. Een korte sessie kan bestaan uit eenvoudige bewegingen voor nek, schouders en rug, bewust waarnemen van de adem, een paar minuten mindfulness en een korte ontspanning. Die combinatie kan helpen om ervaren stress te verminderen. En daarvoor bestaat inmiddels redelijk serieus onderzoek. Wat zegt onderzoek naar yoga op de werkvloer? Een systematische review en meta-analyse uit 2020 onderzocht zes gecontroleerde studies naar yoga op de werkplek, met in totaal 487 deelnemers. Mensen die yoga volgden rapporteerden gemiddeld minder stress dan mensen in controlegroepen. De onderzoekers wezen daarbij wel op methodologische beperkingen en de noodzaak van betere studies. In 2025 verscheen een uitgebreidere systematische review en meta-analyse specifiek naar yoga bij mensen met zittend werk. Vijftien studies werden geïncludeerd; elf daarvan, met in totaal 1.123 deelnemers, konden in de meta-analyses worden meegenomen. Vergeleken met een passieve controlegroep werd yoga geassocieerd met verbeteringen in onder andere psychologisch welzijn, ervaren stress, slaapkwaliteit en musculoskeletale klachten. De onderzoekers benadrukken tegelijkertijd dat de studies onderling sterk verschilden en dat de kwaliteit van het bewijs voor verschillende uitkomsten laag was. Dat is dus reden om yoga serieus te nemen. Maar niet om meer te claimen dan het onderzoek laat zien. Vermindert yoga ook ziekteverzuim? Dat weten we nog niet goed genoeg. Dit is precies waar gezondheidscommunicatie gemakkelijk te ver gaat. Als onderzoek laat zien dat yoga stress vermindert, kun je niet automatisch de volgende stap zetten: minder stress → minder burn-out → minder ziekteverzuim. Dat klinkt logisch, maar iedere pijl in die keten moet afzonderlijk worden onderzocht. De recente meta-analyse bij mensen met zittend werk vond bijvoorbeeld geen overtuigend effect op productiviteit. Ook levert het beschikbare onderzoek nog geen sterk bewijs dat yoga daadwerkelijk het aantal verzuimdagen vermindert. Daarom zou ik yoga op het werk niet verkopen met: “Met yoga verlaag je het ziekteverzuim.” Wel met: “Yoga kan een praktische aanvulling zijn op beleid rond stress, welzijn en duurzame inzetbaarheid.” Dat is minder spectaculair, maar inhoudelijk sterker. Wat gebeurt er tijdens een yogasessie? Soms wordt yoga uitgelegd alsof één bepaalde techniek het parasympathische zenuwstelsel ‘aanzet’ en daarmee het lichaam in herstelstand brengt. Zo eenvoudig is de fysiologie niet. Het autonome zenuwstelsel reageert voortdurend op beweging, houding, ademhaling, emoties, aandacht en omgeving. Rustige ademhaling kan bijvoorbeeld invloed hebben op hartslag en hartslagvariabiliteit, terwijl beweging, mindfulness en ontspanning weer andere processen aanspreken. Belangrijker dan één mechanisme vind ik daarom de combinatie. Tijdens een goed opgebouwde sessie oefen je bijvoorbeeld om eerder te merken: “Mijn schouders zitten al de hele middag hoog.” “Ik houd mijn adem vast als ik geconcentreerd werk.” “Ik ben al een uur moe, maar probeer nog even door te gaan.” “Ik heb eigenlijk pauze nodig.” Dat soort lichaamsbewustzijn lost werkdruk niet op. Maar het kan iemand wel helpen om signalen eerder te herkennen en daar eerder iets mee te doen. Yoga is niet alleen bedoeld voor mensen die al klachten hebben Preventie begint idealiter vóór iemand uitvalt. Daarom hoeft bedrijfsyoga niet te worden ingericht als therapie voor medewerkers met burn-outklachten. Een laagdrempelige groepssessie kan juist geschikt zijn voor mensen met heel verschillende niveaus van conditie en yoga-ervaring. Daarbij zou ik zelf niet kiezen voor een bedrijfsles die vooral nóg een sportprestatie wordt. Veel mensen hebben op hun werk al genoeg doelen. Een goede sessie mag juist een moment zijn waarin een medewerker even niet hoeft te presteren. Bewegen, ademen, voelen, de aandacht verplaatsen en even rusten. Daarna weer verder. En medewerkers die al zijn uitgevallen of kwetsbaarder zijn? Daar moet je onderscheid maken. Een algemene bedrijfsyogales is iets anders dan individuele begeleiding van iemand met langdurige stress, chronische pijn, Long COVID of een sterk wisselende belastbaarheid. Bij individuele yogatherapie kijk ik veel nauwkeuriger naar de hulpvraag, actuele belastbaarheid en reactie op oefenen. Het uitgangspunt is dan niet automatisch: stap voor stap steeds meer belasting toevoegen. Soms is opbouwen passend. Soms moet juist eerst worden onderzocht hoeveel belasting goed wordt verdragen en wat iemand tijdens én na een sessie ervaart. Zeker bij aandoeningen met post-exertionele klachten kan een standaard opbouwschema ongeschikt zijn. Yoga op het werk en individuele yogatherapie zijn daarom twee verschillende toepassingen. Hoe zou yoga binnen een organisatie kunnen worden ingezet? Er hoeft niet direct een groot vitaliteitsprogramma te worden ontwikkeld. Ik zou meestal klein beginnen, bijvoorbeeld met één van deze vormen: een korte workshop rond stress, adem, beweging en aandacht; een serie van zes tot acht weken, bijvoorbeeld 30–45 minuten per week; Lunch & Breathe, met korte beweging, adem en mindfulness tijdens of rond de lunch; een rustige yogales voor medewerkers, in gewone of sportkleding; individuele yogatherapie voor medewerkers voor wie een algemene groepsles niet passend is; een pilot met evaluatie, waarbij vooraf wordt afgesproken wat de organisatie werkelijk wil onderzoeken. Bij Yoga Academy You are the Buddha kunnen sessies plaatsvinden in onze studio in Station Breda of, afhankelijk van de groep en organisatie, op locatie. Als je meet, meet dan wat je werkelijk kunt beïnvloeden Ook hier zou ik inmiddels anders naar kijken dan een paar jaar geleden. Alleen vóór en na een programma vragen: “Hoeveel stress ervaar je van 0 tot 10?” kan interessant zijn, maar vertelt maar een klein deel van het verhaal. Als een organisatie serieus wil evalueren, moet vooraf duidelijk zijn wat de interventie probeert te veranderen. Bij een kort yogaprogramma liggen uitkomsten als ervaren stress, slaap, lichamelijke spanning, welzijn, ervaren herstel of bruikbaarheid van de oefeningen meer voor de hand dan ziekteverzuim. Wil een werkgever werkelijk weten of een interventie ziekteverzuim vermindert, dan is een veel sterker onderzoeksontwerp nodig. Verzuim wordt immers door veel meer beïnvloed dan een yogaprogramma. Meten is nuttig. Maar alleen wanneer je ook eerlijk bent over wat die meting kan aantonen. Yoga mag nooit betekenen: leer maar beter omgaan met te veel werk Dit is misschien wel het belangrijkste punt van deze blog. Werkgevers hebben zelf verantwoordelijkheid voor gezonde arbeidsomstandigheden. Als er structureel te hoge werkdruk is, moeten de oorzaken worden onderzocht en aangepakt. Het Arboportaal adviseert werkgevers expliciet om met werknemers in gesprek te gaan over werkdruk, maatregelen te nemen en vervolgens te evalueren of die maatregelen daadwerkelijk voldoende zijn. Een yogaprogramma moet dus niet de boodschap geven: “Het werk blijft hetzelfde, maar wij leren jou beter tegen stress te kunnen.” Dat zou de verantwoordelijkheid te veel bij de medewerker leggen. Beter is: “We pakken de oorzaken van ongezonde werkdruk organisatorisch aan én bieden medewerkers mogelijkheden om goed voor hun fysieke en mentale welzijn te zorgen.” Daar kan yoga uitstekend naast bestaan. Waarom ik yoga op het werk interessant blijf vinden Yoga heeft één praktisch voordeel dat soms onderschat wordt: binnen één sessie kun je beweging, adem, aandacht en rust combineren. Je hebt er weinig materiaal voor nodig. De oefeningen kunnen worden aangepast aan verschillende niveaus. En een deelnemer kan onderdelen ervan later zelfstandig gebruiken: twee minuten bewegen tussen vergaderingen, even de aandacht uit het scherm halen, een rustige ademhaling observeren of bewust een pauzemoment nemen. Niet om iedere vorm van stress weg te ademen. Wel om gedurende een drukke werkdag af en toe te merken: Hoe gaat het eigenlijk met mij? Dat is geen complete oplossing voor duurzame inzetbaarheid. Maar het kan er wel een zinvol onderdeel van zijn. Yoga voor bedrijven in Breda Vanuit Yoga Academy You are the Buddha in Station Breda bied ik yoga, mindfulness en yogatherapeutische begeleiding voor organisaties. Ik werk evidence-informed: waar onderzoek beschikbaar is, neem ik dat mee, maar ik maak ook onderscheid tussen wat wetenschappelijk is aangetoond, wat aannemelijk is en wat deelnemers zelf ervaren. Programma's kunnen worden aangepast aan de organisatie, beschikbare tijd en doelgroep. Ben je HR-professional, leidinggevende of ondernemer in Breda of omgeving en wil je onderzoeken of yoga binnen jullie organisatie past? Dan kunnen we beginnen met een workshop, een korte serie of een kleinschalige pilot en van daaruit bekijken wat werkelijk waardevol is. --- Marlies Tobias Yogadocent, mindfulnesstrainer, opleider & MSc Yoga Therapy-student Yoga Academy You are the Buddha Station Breda

Soms voelt het alsof je niet meer goed kunt afschakelen. Je bent moe, maar je hoofd blijft doorgaan. Je schouders blijven gespannen. Je ligt op de bank, maar voelt je niet werkelijk rustig. Of je merkt dat je sneller reageert op geluiden, drukte en alles wat nog van je wordt gevraagd. Online wordt dan vaak gesproken over een nervous system reset. Ik gebruik die term zelf ook, in mijn lessen en workshops. Maar niet omdat je je zenuwstelsel letterlijk met een paar oefeningen kunt ‘resetten’. Voor mij betekent een nervous system reset iets veel eenvoudigers: bewust minder doen, vertragen en ruimte creëren om waar te nemen wat je lichaam op dat moment nodig heeft. Wat bedoelen we met een nervous system reset? Je autonome zenuwstelsel helpt voortdurend om lichaamsfuncties aan te passen aan wat er gebeurt. Hartslag, ademhaling, bloeddruk, spijsvertering en alertheid veranderen bijvoorbeeld wanneer je beweegt, rust, schrikt of ontspant. Vaak wordt dit uitgelegd als twee standen: een sympathische actiestand en een parasympathische herstelstand. Dat is een bruikbare vereenvoudiging, maar biologisch werkt het ingewikkelder. Het sympathische en parasympathische zenuwstelsel zijn geen aan-uitknoppen en kunnen ook tegelijkertijd actief zijn. Een nervous system reset is daarom geen knop waarmee je van de ene stand naar de andere schakelt. Het is een praktische naam voor een korte periode waarin je belasting verlaagt en aandacht geeft aan rust, adem, lichamelijke sensaties en ondersteuning. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je gaat liggen, voelt waar je lichaam wordt gedragen, je ogen sluit en even niets hoeft te veranderen. Soms is dat al genoeg. Waarom kan dat helpen? Veel mensen brengen een groot deel van hun dag door met reageren. Werk, berichten, deadlines, zorgen, sociale contacten en voortdurende prikkels vragen steeds opnieuw aandacht. Ook zonder dat er iets ernstig mis is, kun je daardoor merken dat je lichaam gespannen blijft of dat het lastig wordt om van activiteit naar rust te schakelen. Yoga, meditatie en ademhaling kunnen daarbij helpen. Onderzoek naar yoga laat zien dat yoga-interventies bij mensen met stress de ervaren stress kunnen verminderen. Ook afzonderlijke sessies met yoga, meditatie of ademtechnieken kunnen acute stressreactiviteit beïnvloeden, hoewel studies sterk verschillen in interventie en kwaliteit. Dat betekent niet dat iedere yogaoefening voor iedereen ontspannend is. Daarom vind ik de vraag “wat helpt jou nu?” belangrijker dan de vraag “welke oefening activeert het parasympathische zenuwstelsel?” En wat doet rustige ademhaling? Ademhaling is bijzonder omdat die grotendeels automatisch verloopt, maar ook bewust kan worden beïnvloed. Bij rustige, langzame ademhaling veranderen onder andere de wisselwerking tussen ademhaling en hartslag en verschillende maten van hartslagvariabiliteit, of HRV. Een grote systematische review en meta-analyse van 223 studies vond tijdens langzame vrijwillige ademhaling een toename van vagally mediated HRV, ook direct na een sessie en na meerdere oefensessies. Dat is interessant. Maar een hogere HRV tijdens een ademhalingsoefening betekent niet simpelweg dat je zenuwstelsel ‘hersteld’ is. HRV wordt door veel factoren beïnvloed en ademhaling zelf heeft er direct effect op. Ik zou daarom liever zeggen: langzaam en comfortabel ademen kan het autonome systeem beïnvloeden en kan helpen om meer rust te ervaren. Niet: deze ademhaling zet je zenuwstelsel in herstelstand. Dat verschil lijkt klein, maar inhoudelijk is het belangrijk. Moet de uitademing langer zijn? Niet per se. In yogalessen wordt vaak gewerkt met een iets langere uitademing, bijvoorbeeld vier tellen in en zes tellen uit. Dat kan prettig voelen en is voor veel mensen een eenvoudige manier om het ademtempo te vertragen. Maar de langere uitademing is geen verplicht onderdeel van een nervous system reset. Je hoeft je adem überhaupt niet altijd te veranderen. Als tellen inspanning geeft, je lucht tekort komt, je duizelig wordt of je merkt dat bewust ademen juist onrust veroorzaakt, laat je de adem weer vanzelf gaan. Voor sommige mensen is de adem alleen observeren passender dan hem sturen. Ook dat is regulatie. Een eenvoudige nervous system reset Je kunt dit zelf uitproberen zonder er een ingewikkelde oefening van te maken. 1. Laat je dragen Ga zitten of liggen op een manier waarop je niet veel hoeft vast te houden. Voel de plekken waar je lichaam contact maakt met de stoel, vloer, mat, kussen of bolster. Je hoeft nog niets te ontspannen. Alleen voelen. 2. Merk je adem op Volg een paar ademhalingen zonder ze bewust te veranderen. Als dat prettig is, kun je de adem vervolgens iets vertragen. Bijvoorbeeld vier tellen in en vijf of zes tellen uit. Maar blijf ruim binnen wat gemakkelijk voelt. Een rustige ademhaling hoeft niet diep te zijn. 3. Doe minder Merk op of er ergens iets zachter kan. Niet door hard te proberen te ontspannen, maar bijvoorbeeld door je kaken minder vast te houden, je handen te laten rusten of het gewicht van je hoofd meer aan de ondergrond over te laten. Blijf een paar minuten. Daarna kun je jezelf één eenvoudige vraag stellen: Hoe is het nu, vergeleken met een paar minuten geleden? Dat is genoeg. Regulatie betekent niet altijd: kalmeren Dit vind ik een belangrijke aanvulling op veel informatie over het zenuwstelsel op sociale media. Zelfregulatie betekent niet dat je altijd rustig moet worden. Een gezond systeem moet kunnen reageren op wat nodig is. Soms heb je energie en alertheid nodig. Soms rust. Soms beweging. Soms contact met anderen. Het doel is dus niet om voortdurend in een zogenaamde parasympathische toestand te blijven. Interessanter is het vermogen om veranderingen op te merken en passende keuzes te maken. Bij de één betekent dat na een drukke werkdag tien minuten liggen. Bij een ander kan wandelen of bewegen juist helpen. En soms is het probleem helemaal niet dat iemand onvoldoende kan ontspannen. Bij Long COVID en beperkte belastbaarheid ligt het anders Dat laatste is vooral belangrijk bij Long COVID, post-exertionele klachten en andere aandoeningen waarbij de belastbaarheid sterk kan wisselen. Er wordt online veel gesproken over een ‘ontregeld zenuwstelsel’ bij Long COVID. Autonome ontregeling kan inderdaad onderdeel zijn van Long COVID, bijvoorbeeld bij orthostatische intolerantie of POTS. Maar Long COVID is een complexe multisysteemaandoening en kan niet worden teruggebracht tot een zenuwstelsel dat zich onvoldoende veilig voelt. Een nervous system reset is dan dus geen behandeling van de onderliggende ziekte. Rust, mindfulness, adem en heel kleine bewegingen kunnen wel helpen, maar de dosering wordt belangrijk. Daarom werk ik bij Long COVID en post-exertionele klachten pacing-informed. We kijken niet alleen naar de vraag of een oefening tijdens het doen prettig voelt. Ook lichamelijke, cognitieve en zintuiglijke belasting kunnen zich later laten merken. Soms is de beste oefening daarom kleiner dan je denkt. Soms is het alleen luisteren. Soms is het rusten. En bij iemand met een zeer beperkte belastbaarheid kan zelfs bewust sturen van de adem onnodig veel zijn. Pauzeren is ook deelnemen. Van ‘reset’ naar beter leren waarnemen Daar zit voor mij uiteindelijk de waarde van dit soort oefeningen. Niet in de belofte dat je met drie minuten ademhalen een ingewikkeld biologisch systeem opnieuw instelt. Wel in het oefenen met vragen als: Wat merk ik? Hoeveel spanning houd ik vast? Wat gebeurt er als ik iets minder doe? Helpt deze ademhaling eigenlijk, of kost hij moeite? Heb ik beweging nodig of juist rust? Is dit genoeg voor vandaag? Dat klinkt misschien minder spectaculair dan een nervous system reset. Maar het is in de praktijk veel bruikbaarder. Wat betekent Vayu Nervous System Reset? De term Vayu Nervous System Reset ontstond vanuit mijn studie Yoga Therapy aan Vivekananda Yoga University en mijn workshops waarin ik yogatherapeutische principes combineer met actuele kennis over stress, ademhaling en zelfregulatie. Vayu is binnen de yogatraditie een manier om verschillende functies en richtingen van prana te beschrijven. Ik gebruik dat model als een yogafilosofisch en ervaringsgericht kader. Niet als anatomische of medische verklaring voor het autonome zenuwstelsel. Dat onderscheid vind ik belangrijk. De yogatraditie kan ons interessante manieren bieden om lichamelijke en mentale ervaringen te onderzoeken. Moderne fysiologie vertelt ons iets anders: hoe ademhaling, circulatie, zenuwstelsel en andere lichaamssystemen functioneren. Die twee hoeven niet hetzelfde verhaal te vertellen om naast elkaar waardevol te zijn. Voor wie kan nervous system reset yoga prettig zijn? Deze manier van oefenen kan passen wanneer je veel spanning ervaart, moeilijk kunt afschakelen, een druk hoofd hebt, veel cognitieve of emotionele belasting ervaart of behoefte hebt aan een rustige vorm van yoga en mindfulness. Ook bij chronische klachten of vermoeidheid kan rustig en zorgvuldig gedoseerd oefenen prettig zijn, maar dan moet de oefening passen bij de individuele belastbaarheid. Een nervous system reset vervangt geen medische of psychologische behandeling. Bij ernstige of onverklaarde klachten is het belangrijk om die eerst of daarnaast met een passende zorgverlener te bespreken. Je zenuwstelsel hoeft niet ‘gerepareerd’ te worden Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste boodschap. Je hoeft niet de hele dag te proberen je zenuwstelsel te reguleren. En je hoeft ook niet bang te worden wanneer je gespannen, alert of onrustig bent. Dat zijn normale menselijke toestanden. Maar het kan waardevol zijn om momenten te creëren waarop je bewust wat minder doet. Om te liggen. Te voelen. Te ademen. Of gewoon even niets toe te voegen. Dat is wat ik bedoel wanneer ik de term nervous system reset gebruik. Geen magische resetknop. Wel een oefening in rust, aandacht en passende dosering. Wil je dit begeleid ervaren? In mijn lessen Yoga & Mindfulness, tijdens privé yogatherapie en in workshops werken we met rustige beweging, adem, mindfulness en ondersteunde rust. Daarbij stemmen we de oefening af op wat op dat moment passend is. --- Marlies Tobias Yogadocent, mindfulnesstrainer, opleider & MSc Yoga Therapy-student Yoga Academy You are the Buddha Station Breda

“Yoga in een station? Is dat niet veel te druk?” Die vraag krijgen we regelmatig. Toen ik in 2020 nadacht over een yogastudio in Station Breda, had ik zelf ook mijn twijfels. Yoga associeer je misschien eerder met stilte, natuur of een afgelegen studio dan met reizigers, treinen en omroepberichten. Toch bleek juist die combinatie bijzonder te werken. Onze studio ligt midden in het station, maar zodra je binnenstapt verandert de sfeer. Je rolt je mat uit, vertraagt en brengt je aandacht naar wat er op dat moment is. En ja: soms hoor je een trein. Of een omroepbericht. Of mensen in de stationshal. Voor veel deelnemers wordt juist dát onderdeel van de oefening. Je hebt geen volledige stilte nodig om yoga te beoefenen Tijdens yoga en meditatie proberen we de omgeving niet altijd eerst perfect te maken voordat we kunnen ontspannen. Er kan een geluid zijn. Een gedachte. Iemand die beweegt. Een trein die vertrekt. Mindfulness gaat onder andere over het opmerken van wat er gebeurt, zonder dat je overal meteen iets mee hoeft te doen. Een geluid uit het station kan daardoor onderdeel worden van de oefening: horen — opmerken — voelen wat het met je doet — en de aandacht weer terugbrengen. Verschillende deelnemers vertellen dat ze daardoor in de studio leren oefenen met geluiden die ze normaal gesproken snel als storend ervaren. Niet doordat het geluid verdwijnt, maar doordat hun reactie erop soms verandert. Dat vind ik een belangrijk verschil. Geluiden vermijden is niet altijd de enige oplossing Wanneer je gevoelig bent voor geluid, is het logisch om rust te zoeken of geluid te dempen. Dat kan op sommige momenten ook precies zijn wat je nodig hebt. Tegelijk weten we uit onderzoek naar geluidsgevoeligheid en hyperacusis dat voortdurende geluidsvermijding of overmatig gebruik van gehoorbescherming in normale, veilige geluidsomgevingen niet altijd gunstig is. Experimenteel onderzoek waarbij normaalhorende volwassenen langere tijd een oor afsloten met een oordop liet tijdelijke veranderingen in luidheidswaarneming en auditieve verwerking zien. In de behandeling van hyperacusis wordt daarom vaak juist gewerkt met zorgvuldige, geleidelijke blootstelling aan verdraagbare geluiden, gecombineerd met begeleiding en ontspanning. Een recente studie naar zo'n aanpak liet afgenomen geluidsgevoeligheid zien, hoewel grotere en beter gecontroleerde studies nog nodig zijn. Dat betekent nadrukkelijk niet dat noise-cancelling oordopjes “slecht” zijn. Bij harde of schadelijke geluiden is gehoorbescherming verstandig. En wanneer je ziek, uitgeput of sterk overprikkeld bent, kan het tijdelijk verminderen van prikkels precies passend zijn. De vraag is niet: oordoppen wel of niet? De vraag is eerder: helpt deze manier van omgaan met geluid mij op dit moment, of maakt ze mijn wereld steeds kleiner? De geluiden in het station zijn geen therapie Wij gebruiken stationsgeluiden niet als formele exposuretherapie. We zetten geen geluid harder, bouwen geen blootstellingsschema op en verwachten niet dat iemand zich door een prikkel heen werkt. De geluiden zijn er simpelweg. En wanneer ze binnenkomen, kun je ermee oefenen. Sommige deelnemers merken bijvoorbeeld dat ze een omroepbericht eerst onmiddellijk als storend ervaren, maar na verloop van tijd gemakkelijker kunnen registreren: daar is geluid — zonder dat hun hele aandacht ernaartoe hoeft. Anderen hebben juist een dag waarop eenzelfde geluid te veel is. Ook dat is informatie. Yoga gaat voor mij niet over jezelf dwingen minder gevoelig te zijn. Het gaat over waarnemen wat er gebeurt en leren onderscheiden wat je nodig hebt. En als je snel overprikkeld bent? Dan is het belangrijk dat “leren omgaan met geluid” niet verandert in “je moet er maar aan wennen”. Overprikkeling is geen gebrek aan wilskracht. Bij migraine, Long COVID, post-virale klachten of andere vormen van beperkte belastbaarheid kan geluid daadwerkelijk veel energie kosten. Daarom moet omgaan met prikkels altijd worden afgestemd op de persoon en de situatie. In onze lessen mag je: een rustigere plek in de studio kiezen; je ogen sluiten; oordoppen, zonnebril of andere bescherming dragen; een oefening overslaan; tussendoor rusten; even minder deelnemen; of aangeven dat iets te veel is. Soms is de meest passende reactie op een prikkel dus: erbij blijven. En soms is het: de prikkel verminderen. Beide kunnen goed zelfmanagement zijn. Bij Long COVID is pacing belangrijker dan exposure Dat onderscheid wil ik expliciet maken. Bij mensen met Long COVID en post-exertionele klachten gebruiken we de stationsomgeving niet als een trainingsmiddel om de prikkeltolerantie steeds verder op te bouwen. Onze werkwijze is pacing-informed. Dat betekent dat we rekening houden met de energie die die dag beschikbaar is, met lichamelijke én cognitieve en zintuiglijke belasting en met het feit dat een reactie soms pas later die dag of de volgende dag zichtbaar wordt. Geluid is daarbij gewoon één mogelijke vorm van belasting. Wanneer iemand merkt dat een les mét omgevingsgeluid te veel kost, dan is dat geen signaal dat die persoon “meer moet oefenen”. Het kan juist betekenen dat er minder belasting nodig is. Tegelijk vertellen deelnemers ons ook dat het prettig kan zijn om in een veilige setting te ervaren dat niet ieder geluid vermeden hoeft te worden. Die twee dingen kunnen naast elkaar bestaan. Rust midden in het dagelijks leven Wat ik zelf interessant vind aan deze locatie, is het contrast. Buiten reizen mensen naar hun werk, halen koffie, kijken op de klok en proberen hun trein te halen. Binnen hoef je even nergens naartoe. Je hoeft niet sneller, leniger of sterker te worden. Je hoeft zelfs niet per se ontspannen te raken. Je komt oefenen met aandacht. Juist daardoor ervaren veel deelnemers de studio als een duidelijke onderbreking van hun dag. Vanuit werk of trein stap je de ruimte binnen, en een uur later loop je weer rechtstreeks het dagelijks leven in. Geen perfecte stilte. Geen afgesloten wellnesswereld. Maar yoga midden in het gewone leven. Verschillende lessen, verschillende manieren van oefenen Niet iedere yogales bij You are the Buddha is hetzelfde. In actievere lessen zoals Vinyasa beweeg je vloeiender en dynamischer. Bij Yin blijf je langer in houdingen. In andere lessen ligt het accent meer op meditatie, adem of aandacht. Daarnaast geven we Yoga & Mindfulness en het Sound Bath, beide zijn rustigste groepslessen. Daar combineren we mindfulness, meditatie, ademobservatie, geleide ontspanning en eenvoudige bewegingen. Je ligt of zit een groot deel van de les en er is geen verplichting om alle oefeningen mee te doen. Er is meer mindfulness dan houdingen. Yoga & Mindfulness bij wisselende belastbaarheid Een deel van onze werkwijze is ontwikkeld vanuit het programma dat we sinds 2021 voor mensen met Long COVID hebben opgebouwd. Daar hebben we veel van geleerd. Bij Long COVID en post-exertionele klachten is het niet vanzelfsprekend verstandig om steeds iets meer te doen of prikkels bewust op te voeren. Daarom kijken we onder andere naar: hoeveel energie er op dat moment beschikbaar is; hoe lang iemand een houding of oefening volhoudt; hoeveel positiewisselingen passend zijn; hoeveel aandacht en concentratie iets vraagt; welke invloed geluid en andere prikkels hebben; en hoe iemand later op de sessie reageert. Soms betekent passend oefenen dat je een geluid opmerkt en erbij kunt blijven. Soms betekent passend oefenen dat je juist afstand neemt van die prikkel. Pauzeren is ook deelnemen. Wat deelnemers aan ons Long-COVID-programma rapporteerden Ons 8-weekse yoga- en mindfulnessprogramma voor mensen met Long COVID is praktijkgericht geëvalueerd. Van de deelnemers die de betreffende evaluatievragen beantwoordden, gaven 33 van de 33 aan dat het programma hen had geholpen. 89% rapporteerde beter met vermoeidheid om te kunnen gaan en 84% beoordeelde het totale effect als positief of zeer positief. Deelnemers waardeerden onder andere ademobservatie, ontspanning, meer zelfbewustzijn, herkenning en contact met anderen. Daarnaast vertellen deelnemers ons dat de lessen hen helpen om beter te merken hoe ze op prikkels reageren en om bewuster te kiezen wanneer ze erbij kunnen blijven en wanneer ze juist rust nodig hebben. Dat laatste is een deelnemerservaring, geen bewezen behandeling voor geluidsgevoeligheid. Maar als onderdeel van leren omgaan met een veranderde belastbaarheid is het wel relevant. Een yogastudio die je makkelijk kunt bereiken Een praktisch voordeel van onze locatie is moeilijk te missen. Yoga Academy You are the Buddha bevindt zich in Station Breda, naast Starbucks. Je stapt uit trein of bus en loopt rechtstreeks naar de studio. Vanuit het centrum hoef je niet eerst naar een buitenwijk en voor mensen die in of rond het station werken is een les gemakkelijk te combineren met de werkdag. Juist wanneer reizen energie kost, kan die bereikbaarheid belangrijk zijn. Is het er dan nooit rumoerig? Natuurlijk horen we het station soms. Het ene moment is het vrijwel stil en op een ander moment hoor je een omroepbericht, een trein of mensen in de stationshal. We doen niet alsof die geluiden er niet zijn. Voor veel deelnemers verdwijnen ze vrij snel naar de achtergrond. Anderen merken ze bewust op en gebruiken juist dat moment om hun aandacht terug te brengen. En soms is een geluid gewoon irritant. Ook dat mag. Yoga vraagt niet dat je iedere prikkel prettig vindt. Misschien is dat juist een van de dingen die je hier kunt oefenen: niet alles om je heen hoeft anders te worden voordat jij aandacht kunt geven aan wat er nu is. Zelf ervaren? Of yoga in een station voor jou werkt, kun je uiteindelijk alleen zelf beoordelen. Bij Yoga Academy You are the Buddha kun je verschillende yogalessen volgen, van rustige tot actievere vormen. Voor reguliere lessen kun je beginnen met een gratis proefles. Voor Yoga & Mindfulness kost een proefles €10. Bekijk het actuele lesrooster en kies de les die bij je past. Yoga Academy You are the BuddhaStation Breda, naast Starbucks --- Marlies Tobias Yogadocent, mindfulnesstrainer, opleider & MSc Yoga Therapy-student

Soms merk je dat een gewone yogales op dit moment te veel vraagt. Misschien raak je snel vermoeid of overprikkeld, leef je met Long COVID of aanhoudende pijn, of heb je vooral behoefte aan een uur waarin je niet hoeft te presteren. Daarvoor is Yoga & Mindfulness ontstaan. Het is een rustige groepsles waarin mindfulness, meditatie, adem, ontspanning en eenvoudige beweging samenkomen. Je ligt of zit een groot deel van de les. Er zijn geen ingewikkelde houdingen en je hoeft geen serie af te maken. Het uitgangspunt is niet hoeveel je kunt doen, maar wat op dat moment bij je past. De oorsprong ligt in het 8-weekse yoga- en mindfulnessprogramma dat we vanaf 2021 ontwikkelden voor mensen met Long COVID. De ervaringen van deelnemers en onze praktijkgerichte evaluatie hebben veel invloed gehad op hoe we nu lesgeven. Het is geen medische behandeling en ook geen individuele yogatherapie. Het is een toegankelijke groepsles waarin je leert oefenen met aandacht voor rust, dosering en je eigen belastbaarheid. Wat kun je verwachten? De precieze inhoud verschilt per week, maar je kunt denken aan: mindfulness en bodyscans; eenvoudige, rustige bewegingen; ademobservatie en zorgvuldig gekozen ademoefeningen; meditatie; geleide ontspanning en diepe rust; aandacht voor signalen van spanning en overbelasting; ruimte om te pauzeren of alleen te luisteren. We beginnen meestal liggend of zittend. Ook gedurende de les houden we het aantal positiewisselingen beperkt wanneer dat prettiger is. Je hoeft niets af te maken. Pauzeren is ook deelnemen. Niet automatisch steeds meer doen Bij veel vormen van bewegen zit impliciet het idee dat regelmatig oefenen moet leiden tot steeds meer kracht, conditie of belastbaarheid. Dat is niet voor iedereen een passend uitgangspunt. Bij Long COVID en post-exertionele klachten kan lichamelijke, cognitieve of emotionele inspanning pas later tot een toename van symptomen leiden. Een oefening kan tijdens het doen gemakkelijk voelen en achteraf toch te veel blijken te zijn. Daarom werken we bij deze doelgroep pacing-informed. We kijken onder andere naar: hoeveel energie er op dat moment beschikbaar is; vroege signalen van overbelasting; de duur en intensiteit van een oefening; hoeveel houdingswisselingen passend zijn; rust vóórdat je volledig uitgeput raakt; en, waar relevant, hoe je later die dag of de volgende dag reageert. We werken dus niet met een verplichte opbouw. Soms betekent passend oefenen iets bewegen. Soms een kleinere beweging. En soms betekent het juist liggen, luisteren en niets toevoegen. Voor wie is deze les? Yoga & Mindfulness is open voor iedereen die behoefte heeft aan een rustige manier van oefenen. De les kan bijvoorbeeld passen wanneer je: veel stress of spanning ervaart; snel vermoeid of overprikkeld raakt; leeft met Long COVID, PAIS of wisselende belastbaarheid; fibromyalgie, migraine of aanhoudende pijnklachten hebt; burn-outklachten ervaart; herstelt na ziekte of een intensieve periode; een gewone yogales te actief vindt; of eenvoudig behoefte hebt aan meer rust en aandacht. Je hoeft geen diagnose te hebben. Je hoeft ook niet fit, lenig of ervaren in yoga te zijn. De les behandelt deze aandoeningen of klachten niet en vervangt geen medische zorg. Wat hebben we geleerd van mensen met Long COVID? Een belangrijk deel van onze werkwijze is ontwikkeld samen met mensen die zelf met Long COVID leven. In onze praktijkgerichte evaluatie werden gegevens van 75 deelnemers geanalyseerd. Het programma combineerde rustige yoga, adem, mindfulness en ontspanning en werd aangepast aan fluctuerende energie en belastbaarheid. Niet iedere deelnemer beantwoordde iedere evaluatievraag. Van degenen die de betreffende vragen wel beantwoordden: gaven 33 van de 33 aan dat het programma hen had geholpen; gaf 89% (31 van 35) aan beter met vermoeidheid om te kunnen gaan; rapporteerden 17 van de 17 minder stress en angst; beoordeelde 84% (21 van 25) het totale effect als positief of zeer positief. We kunnen daaruit niet concluderen dat yoga Long COVID behandelt. Het onderzoek had geen controlegroep en daarvoor is vervolgonderzoek nodig. Wat we wél kunnen zeggen, is dat de deelnemers het programma als helpend ervoeren en dat juist ademobservatie, ontspanning, meer zelfbewustzijn, herkenning en steun van anderen vaak werden gewaardeerd. Meer energie na een sessie Een andere interessante bevinding ging over de ervaren energie direct vóór en na de lessen. Bij 65 deelnemers, gebaseerd op 297 gekoppelde metingen, steeg de gemiddelde ervaren energie van 2,2 naar 2,7 op een vijfpuntsschaal. Bij 69% van de deelnemers lag de gemiddelde energiescore na de sessies hoger dan ervoor. Dat betekent niet dat hun algemene energie of fysieke belastbaarheid verbeterde. Het gaat specifiek om hoe energiek deelnemers zich direct na de sessie voelden. Toch is die bevinding relevant. Bij mensen bij wie inspanning juist gemakkelijk klachten kan uitlokken, willen we een les zo doseren dat deelnemen niet vanzelfsprekend betekent dat iemand daarna uitgeput raakt. Dat heeft onze werkwijze verder gevormd. Waarom adem, mindfulness en ontspanning? Adem, mindfulness en ontspanning zijn geen trucjes waarmee je een ziek lichaam kunt ‘resetten’. Ze kunnen wel helpen. Een rustige ademhaling kan spanning beïnvloeden en het makkelijker maken om aandacht bij het lichaam te houden. Mindfulness kan helpen signalen, gedachten en emoties eerder op te merken zonder er onmiddellijk op te hoeven reageren. Ontspanning kan ruimte geven om even minder te hoeven. Ook eenvoudige beweging kan waardevol zijn, mits die beweging passend wordt gedoseerd. Daarom kijken we in deze les niet naar één techniek die voor iedereen hetzelfde moet werken. We combineren verschillende mogelijkheden en nodigen je uit om te onderzoeken wat voor jou op dat moment passend is. Geen gewone rustige yogales Yoga & Mindfulness is dus niet simpelweg een gewone yogales in een lager tempo. Er is meer mindfulness dan houdingen. De aandacht ligt op ervaren, waarnemen en doseren. Soms bewegen we heel weinig. Een ander moment kan er juist wat meer ruimte zijn voor eenvoudige beweging. Het doel is niet om uiteindelijk alle oefeningen te kunnen doen. Het doel is dat je steeds beter kunt herkennen: Wat helpt mij nu? Wat is genoeg? En wanneer is rust de betere keuze? Wanneer past privé yogatherapie beter? Een groepsles is niet voor iedereen de beste eerste stap. Privé yogatherapie kan passender zijn wanneer je: zeer beperkt of sterk wisselend belastbaar bent; ernstige terugval na inspanning ervaart; veel individuele aanpassingen nodig hebt; deelnemen aan een groep te belastend vindt; een specifieke hulpvraag wilt onderzoeken; of liever thuis en online begint. In een individuele sessie kunnen we veel nauwkeuriger kijken naar dosering en naar je reactie tijdens én na het oefenen. Yoga & Mindfulness in Station Breda De lessen worden gegeven bij Yoga Academy You are the Buddha, in Station Breda naast Starbucks. Op dit moment zijn de lessen: Maandag 18.30–19.30 uurWoensdag 11.15–12.15 uur Bekijk voor eventuele wijzigingen altijd het actuele lesrooster. Een proefles kost €10. Je hebt geen intake en geen yoga-ervaring nodig. Na de les is er ruimte om nog even thee te drinken. Wil je ervaren of deze les bij je past? Je hoeft vooraf niet te weten of je alle oefeningen kunt doen. Juist het aanpassen, overslaan en rusten hoort bij deze les. Kom een keer ervaren hoe het is. Boek een proefles Yoga & Mindfulness voor €10 Heb je een zeer beperkte of sterk wisselende belastbaarheid en twijfel je of een groep verstandig is? Dan kun je ook eerst contact opnemen met Marlies of kiezen voor privé yogatherapie. --- Marlies Tobias is E-RYT 500-yogadocent, mindfulnesstrainer, opleider en MSc Yoga Therapy-student aan Vivekananda Yoga University. Sinds 2021 ontwikkelt en begeleidt zij yoga- en mindfulnessprogramma's voor mensen met Long COVID en andere vormen van beperkte of wisselende belastbaarheid. Haar praktijkgerichte onderzoek naar het 8-weekse Long-COVID-programma werd gepresenteerd tijdens het Symposium on Yoga Research 2023 en de ISLC-PAIS Conference 2026.

Over het verschil tussen rusten en ontspannen — en wat yoga en mindfulness daarin kunnen betekenen Je ligt op de bank, je hebt weinig gedaan en toch voel je je niet uitgerust. Misschien zelfs uitgeput. Vermoeidheid kan veel oorzaken hebben. Te weinig slaap, langdurige stress, ziekte, pijn en aandoeningen zoals Long COVID kunnen allemaal een rol spelen. Rust is belangrijk, maar lichamelijk weinig doen betekent niet automatisch dat je je ook ontspannen voelt. Je lichaam kan stilliggen terwijl je hoofd doorgaat. Misschien blijf je piekeren, voelt je lichaam gespannen of merk je dat je moeilijk tot rust komt. Dat verschil tussen rusten en ontspannen is belangrijk. Rusten is niet altijd hetzelfde als ontspannen Rusten betekent dat je lichamelijk weinig doet. Ontspannen gaat ook over wat je ervaart. Neemt de spanning wat af? Wordt je adem rustiger? Kun je je aandacht even laten zakken? Bij langdurige stress of belasting kan het lastig zijn om werkelijk tot rust te komen. Een comfortabele houding, bewuste aandacht, rustige ademhaling en kleine, aangename bewegingen kunnen daarbij helpen. Niet omdat je je zenuwstelsel simpelweg kunt ‘resetten’, maar omdat je omstandigheden creëert waarin je minder hoeft te doen en beter kunt waarnemen wat je lichaam nodig heeft. Bij aanhoudende vermoeidheid is daarbij een belangrijke nuance nodig: vermoeidheid betekent niet automatisch dat je onvoldoende ontspant. Zeker bij Long COVID kunnen lichamelijke processen een belangrijke rol spelen. Ontspanning behandelt die onderliggende aandoening niet, maar kan wel helpen om beter met klachten, spanning en beschikbare energie om te gaan. Hoe kunnen yoga en mindfulness helpen? Yoga hoeft niet te betekenen dat je ingewikkelde houdingen uitvoert of intensief beweegt. In onze lessen Yoga & Mindfulness ligt de nadruk juist op vertragen en waarnemen. We werken met mindfulness, meditatie, ademobservatie, ontspanning en eenvoudige bewegingen. Veel oefeningen kunnen liggend of zittend worden gedaan en pauzeren hoort bij de les. Rustige ademhaling kan helpen om spanning te verminderen en meer rust te ervaren. Mindfulness kan helpen om lichamelijke signalen, gedachten en emoties eerder op te merken, zonder daar meteen iets mee te hoeven doen. Zachte beweging kan prettig zijn om contact te houden met het lichaam, zolang die beweging past bij je belastbaarheid. We gebruiken daarbij inzichten uit zowel de moderne wetenschap als de yogatraditie. Yogafilosofische modellen zoals de kosha’s, guna’s en vayu’s gebruiken we als manieren om ervaringen te onderzoeken, niet als medische verklaringen voor ziekte. Ook ideeën uit de polyvagaaltheorie kunnen soms helpen om over veiligheid, verbinding en spanning te spreken. We gebruiken dit als een praktisch raamwerk, niet als een volledige verklaring voor hoe het autonome zenuwstelsel werkt. En als bewegen juist klachten kan verergeren? Dit is vooral belangrijk bij Long COVID en andere aandoeningen waarbij lichamelijke, cognitieve of emotionele inspanning kan leiden tot post-exertionele klachten. Dan is het uitgangspunt niet: steeds iets meer doen om steeds belastbaarder te worden. We werken pacing-informed. Dat betekent dat we rekening houden met de beschikbare energie, signalen van overbelasting en het feit dat klachten soms pas uren later of de volgende dag toenemen. Een oefening hoeft tijdens het doen dus niet zwaar te voelen om achteraf toch te veel te zijn. Daarom kijken we niet alleen naar wat iemand tijdens de les kan, maar ook naar de reactie op de belasting. Soms betekent passend oefenen bewegen. Soms betekent het een kleinere beweging, minder positiewisselingen, alleen luisteren of rusten. Pauzeren is ook deelnemen. Dat principe stond ook centraal in het geëvalueerde 8-weekse programma: de oefeningen werden aangepast aan fluctuerende energie, waren pacing-informed en gingen uit van beschikbare belastbaarheid in plaats van een vaste progressie. Wat zeggen deelnemers? Onze huidige les is voortgekomen uit het 8-weekse yoga- en mindfulnessprogramma dat we ontwikkelden voor mensen met Long COVID. In de praktijkgerichte evaluatie zijn gegevens van 75 deelnemers meegenomen. Niet iedere deelnemer beantwoordde iedere vraag, omdat de evaluatie in de loop van het programma verder werd ontwikkeld. De uitkomsten zijn duidelijk: 33 van de 33 respondenten op deze vraag gaven aan dat het programma hen had geholpen. 31 van de 35 (89%) gaven aan beter met vermoeidheid om te kunnen gaan. 17 van de 17 rapporteerden minder stress en angst. 21 van de 25 (84%) beoordeelden het totale effect als positief of zeer positief. Deelnemers waardeerden vooral ademobservatie, ontspanning, meer zelfbewustzijn, herkenning en contact met anderen. Dus ja: we kunnen zeggen dat deelnemers aangeven dat het programma hen helpt. Wat we niet kunnen zeggen, is dat daarmee bewezen is dat yoga Long COVID behandelt of dat het programma verantwoordelijk is voor alle gerapporteerde veranderingen. Daarvoor zou gecontroleerd vervolgonderzoek nodig zijn. Dat onderscheid is belangrijk. Meer energie na een les? Een interessante bevinding uit onze evaluatie was dat deelnemers zich direct na de sessies gemiddeld niet leger, maar juist iets energieker rapporteerden. In een analyse van 65 deelnemers steeg de ervaren energie gemiddeld van 2,2 naar 2,7 op een vijfpuntsschaal. Bij 69% lag de gemiddelde energiescore na de sessies hoger dan ervoor. Dat betekent niet dat hun algemene belastbaarheid verbeterde of dat PEM verdween. Het gaat om ervaren energie direct voor en na de sessie. Maar juist bij een doelgroep waarin inspanning gemakkelijk klachten kan verergeren, is het relevant dat een zorgvuldig aangepaste sessie niet vanzelfsprekend energie hoeft te kosten. Voor mij onderstreept dat hoe belangrijk dosering is. Niet: hoeveel yoga kan iemand doen? Maar: welke vorm, duur en intensiteit passen bij deze persoon, op deze dag — en wat gebeurt er daarna? Voor wie is Yoga & Mindfulness? Yoga & Mindfulness is niet alleen voor mensen met Long COVID. De les kan ook helpen wanneer je: veel stress of spanning ervaart; snel overprikkeld raakt; leeft met vermoeidheid of chronische klachten; behoefte hebt aan meer rust en aandacht; voorzichtig wilt bewegen; wilt leren beter te luisteren naar signalen van je lichaam. Je hoeft niet fit of lenig te zijn en je hoeft geen ervaring met yoga te hebben. Bij een zeer beperkte of sterk wisselende belastbaarheid kan individuele begeleiding passender zijn dan een groepsles. Diepe ontspanning hoeft niets spectaculairs te doen We spreken graag over diepe ontspanning, maar daar hoeft niets mysterieus aan te zijn. Misschien merk je dat je spieren wat zachter worden. Dat je adem rustiger voelt. Dat je gedachten er nog steeds zijn, maar minder dringend worden. Of simpelweg dat je een uur niets hoeft te presteren. Yoga en mindfulness hoeven je lichaam niet te repareren om waardevol te zijn. Ze kunnen helpen om rust te ervaren, signalen eerder op te merken, vriendelijker met grenzen om te gaan en beter af te stemmen op wat op dat moment mogelijk is. Dat is waar onze lessen om draaien: niet meer doen, maar passender doen. Yoga & Mindfulness in Breda Yoga & Mindfulness is een rustige groepsles bij Yoga Academy You are the Buddha in Station Breda. We werken voornamelijk liggend en zittend met mindfulness, meditatie, ademobservatie, ontspanning en eenvoudige beweging. Voor mensen met Long COVID en post-exertionele klachten werken we pacing-informed en zonder verplichte opbouw. Je kunt beginnen met een proefles van €10. Een intake of yoga-ervaring is niet nodig. Wil je liever eerst individueel kijken naar je hulpvraag en belastbaarheid? Dan kun je kiezen voor privé yogatherapie. Kan Yoga & Mindfulness helpen bij Long COVID? Deelnemers aan ons 8-weekse programma voor mensen met Long COVID geven duidelijk aan dat het hen helpt. In de praktijkgerichte evaluatie antwoordden alle respondenten op deze vraag — 33 van de 33 — dat het programma hen had geholpen. Daarnaast gaf 89% aan beter met vermoeidheid om te kunnen gaan. Dit betekent niet dat yoga Long COVID geneest of behandelt. De sessie kan wel helpen bij ontspanning, omgaan met vermoeidheid en klachten, zelfregulatie en het zorgvuldig omgaan met belastbaarheid. FAQ Moet ik flexibel zijn of ervaring hebben? Nee. De oefeningen worden aangepast aan wat op dat moment mogelijk is. Je hoeft niet lenig of fit te zijn en je hoeft niet alle oefeningen mee te doen. Rust, pauzeren en alleen luisteren zijn volwaardige onderdelen van de les. Zijn er ook privélessen? Ja. Wanneer je belastbaarheid sterk wisselt, deelnemen aan een groep te veel vraagt of je een specifieke hulpvraag hebt, kan privé yogatherapie beter passen. De begeleiding kan ook online plaatsvinden. --- Marlies Tobias Yogadocent, mindfulnesstrainer & MSc Yoga Therapy-student Yoga Academy You are the Buddha, Breda

Als je zoekt op Yoga Teacher Training Breda, zie je al snel veel opties. Dat is fijn, en tegelijk maakt het kiezen niet makkelijker. Opleidingen verschillen in opbouw, begeleiding en toetsing, daarom helpt het om te kiezen op kwaliteit en herkenbare kaders. In deze blog geef ik je een paar heldere punten om op te letten, en vertel ik hoe onze 200 uur YTT in Station Breda is opgebouwd. En als yoga voor jou inmiddels meer is dan een les, dan kan deze opleiding ook een innerlijke reis zijn die je de rest van je leven meeneemt. Eerst dit, wat is jouw reden om een 200 uur YTT te doen Je hoeft niet meteen te weten of je docent wilt worden. Wat je wel wilt weten is dit: zoek je vooral vaardigheden om les te geven, veilig, helder en professioneel? Of zoek je vooral verdieping, rust, richting en zelfontwikkeling, en wil je yoga als kompas gebruiken in je leven? In een goede opleiding mogen die twee naast elkaar bestaan. Bij ons is dat ook zo. Je leert lesgeven, en je leert tegelijk jezelf beter kennen. Niet als vaag proces, maar als iets dat je terugziet in je adem, je grenzen, je keuzes en je energie. Check 1, wordt er echt getoetst op competentie Een yogadocent ben je niet omdat je 200 uur aanwezig was. Je bent het omdat je kunt begeleiden. Yoga Alliance beschrijft dat een RYS-programma de kennis en vaardigheden van trainees moet beoordelen vóór certificering, en dat je mensen niet laat slagen puur omdat ze de uren hebben gevolgd. Daar sluiten wij op aan. Je oefent lesdelen, je krijgt feedback die je meteen kunt toepassen, en je groeit stap voor stap. Dat geeft vertrouwen, ook als je nu nog twijfelt. Check 2, is de Yoga Teacher Training erkend door een onafhankelijk kwaliteitskader Omdat de titel yogadocent niet beschermd is, is onafhankelijke toetsing extra waardevol. VYN is de beroepsvereniging die in Nederland erkende yogadocentenopleidingen toetst met het Basis Programma Opleidingen (BPO) als leidraad. Onze Yoga Teacher Training is VYN erkend en staat op de officiële lijst met erkende yogaopleidingen. Dat betekent niet “een extra logo”. Het betekent dat jouw opleiding aantoonbaar voldoet aan heldere kwaliteitscriteria, en dat geeft rust, richting en geloofwaardigheid richting het werkveld. Check 3, leer je een les bouwen die klopt, ook op moeilijke dagen Een sterke 200 uur YTT leert je niet vooral méér houdingen, maar beter begeleiden. In onze 200 uur YTT in Breda leer je onder andere: lesopbouw met structuur en intentie cueing die helder en toegankelijk is regressies en variaties, zodat je kunt afstemmen op verschillende niveaus veilig opbouwen en doseren, ook als iemand minder energie heeft, of juist veel meditatie, aandacht en adem begeleiden, rustig, praktisch en toepasbaar En belangrijk, je leert dit niet alleen in theorie. Je oefent, je krijgt feedback, je probeert opnieuw. Dat is waar vertrouwen vandaan komt. Yoga opleiding als reis naar binnen, waarom dat geen bijzaak is Veel mensen beginnen een Yoga Teacher Training omdat ze voelen: ik sta op een punt waarop ik iets anders wil. Meer rust. Meer richting. Meer ruimte. En precies daar is yoga zo krachtig. Een YTT kan een innerlijke reis zijn die je de rest van je leven bijblijft, omdat je leert: jezelf reguleren via adem en aandacht grenzen herkennen en respecteren minder geleefd worden door stress, en meer kiezen vanuit helderheid met zachtheid aanwezig blijven, ook als het schuurt Dat proces maakt je niet alleen een betere docent, maar ook een steviger mens. En dat voel je later terug, in je werk, je relaties, je gezondheid en je keuzes. Waarom onze Yoga Teacher Training in Station Breda past bij mensen die kwaliteit zoeken Onze opleiding is kleinschalig. Je wordt gezien. Je vragen doen ertoe. En je ontwikkelt jouw eigen stijl binnen professionele standaarden. Praktisch is het ook heel fijn: de studio zit binnen in Station Breda, naast Starbucks. Goed bereikbaar, en binnen is het een rustige plek om te landen. Wil je weten of dit bij jou past Als je een Yoga Teacher Training in Breda zoekt die je bekwaam maakt, je serieus neemt, en je meeneemt in een traject dat verder gaat dan een certificaat, dan nodig ik je uit om kennis te maken. Bekijk programma, data, investering en inschrijven op de YTT pagina: https://www.youarethebuddha.com/post/yoga-teacher-training-breda Lees ervaringen van deelnemers op onze recensiespagina Veelgestelde vragen over onze Yoga Teacher Training in Breda Moet ik al lenig of heel ervaren zijn met yoga? Nee. Je hoeft niet lenig te zijn. Een regelmatige beoefening helpt, maar belangrijker is dat je nieuwsgierig bent, bereid bent te oefenen en open staat voor feedback. Kan ik meedoen als ik nog niet zeker weet of ik yogadocent wil worden? Ja. Je leert altijd docentvaardigheden, maar je hoeft vooraf niet te kiezen. Veel mensen starten voor verdieping en ontdekken gaandeweg of lesgeven bij hen past. Hoe ziet de praktijk en toetsing eruit? Je oefent regelmatig met lesdelen, krijgt gerichte feedback en bouwt stap voor stap vaardigheden op. Toetsing gaat over bekwaamheid en groei, niet alleen over aanwezigheid. Is deze Yoga Teacher Training in Breda te combineren met werk of gezin? In de meeste gevallen wel. De lesdagen liggen ruim genoeg uit elkaar om het te kunnen combineren met werk of gezin, en je hebt tussendoor tijd om te oefenen en te integreren. Wat als ik blessures heb of snel overprikkeld raak? Dan is dosering en afstemming extra belangrijk. Je leert werken met variaties en grenzen, zodat je practice veilig en haalbaar blijft. Bij twijfel kun je altijd even afstemmen. Wat maakt jullie YTT anders dan andere 200 uur opleidingen? De combinatie van kleinschalige begeleiding, veel praktijk en feedback, toetsing op competentie en erkenning binnen een onafhankelijk kwaliteitskader. En tegelijk is er ruimte voor jouw eigen proces en stijl. Waar vindt de opleiding plaats en hoe bereik ik de studio? In Station Breda, naast Starbucks. Makkelijk bereikbaar met trein en fiets, en binnen is het rustig en sfeervol. Hoe weet ik of dit bij mij past? Als je kwaliteit zoekt, graag leert door te oefenen, en een opleiding wilt die je vaardigheden én je zelfontwikkeling serieus neemt. Je kunt ook een korte kennismaking plannen of eerst een proefles volgen. Waar kan ik ervaringen van oud-deelnemers lezen? Op onze recensiespagina vind je ervaringen van deelnemers en yogaliefhebbers die bij ons lessen en opleidingen hebben gevolgd: https://www.youarethebuddha.com/recensies Marlies Tobias is oprichter van Yoga Academy You are the Buddha (Station Breda), E-RYT 500 en YACEP (Yoga Alliance), lid van VYN, mindfulness trainer (VMBN), en MSc Yoga Therapy student aan Vivekananda Yoga University (VaYU).

Sta je op een kruispunt in je leven, of zoek je meer rust, richting of ruimte voor jezelf? Misschien voel je je opgebrand, uit balans of simpelweg toe aan iets wat écht voedt. Misschien voel je dat yoga meer is dan alleen een uurtje bewegen — iets wat je helpt thuiskomen bij jezelf. Dan is een Yoga Teacher Training misschien precies wat je zoekt — óók als je geen docent wilt worden. Of juist wél, als je van yoga je werk wilt maken. Bij Yoga Academy You are the Buddha bieden we een 200-uurs Yoga Teacher Training Breda die meer is dan een opleiding: het is een innerlijke reis. Een traject waarin je leert lesgeven, maar vooral leert léven met meer bewustzijn, ademruimte en veerkracht. 🧘‍♀️ Een opleiding die voelt als thuiskomen — én je professioneel voorbereidt Wat leer je tijdens de 200-uurs Yoga Teacher Training in Breda? Onze opleiding biedt een solide basis in: Yogahoudingen (asana's): veilig, effectief en afgestemd op het lichaam van nu Ademtechnieken (prāṇāyāma): voor balans, ontspanning en vitaliteit Meditatie en mindfulness: praktisch toepasbaar in je dagelijks leven Yogafilosofie: eeuwenoude kennis vertaald naar de wereld van nu Lesopbouw & didactiek: hoe je vanuit zachtheid en helderheid begeleidt Deze vaardigheden brengen niet alleen balans in je lichaam, maar geven ook rust in je hoofd en helderheid in je leven. Maar misschien nog belangrijker: Je leert jezelf kennen. Je leert ademen, vertragen, voelen. Je ontwikkelt leiderschap over je binnenwereld. En dat alles in een warme, veilige groep met persoonlijke begeleiding. Ook als je wél yogadocent wilt worden Voor deelnemers die de opleiding volgen met de intentie om les te geven, biedt de training alle tools om professioneel aan de slag te gaan. Na afloop kun je: Volledig zelfstandig themalessen ontwerpen en geven Het verschil tussen yin, hatha en vinyasa begrijpen en toepassen Yogalessen opbouwen die afgestemd zijn op verschillende doelgroepen Een ademsessie begeleiden vanuit kennis van ademfysiologie Meditaties begeleiden met aandacht voor setting, taal en rust Werken met opbouw, structuur en thematiek in je lesvoorbereiding Je bouwt zelfvertrouwen op als docent en leert lesgeven op een manier die past bij wie jij bent. De opleiding is óók geschikt voor mensen die al eerder een intensieve (bijvoorbeeld 3-weekse) YTT volgden en zich na afloop nog onzeker voelden. Onze persoonlijke begeleiding, aandacht voor didactiek en praktijkoefeningen geven je een stevige basis en nieuw vertrouwen. Waarom kiezen voor You are the Buddha? Onze Yoga Teacher Training is uniek omdat: Je wordt begeleid door drie ervaren en betrokken docenten: Marlies Tobias, Rama Raut Chhetri en Marlou Ansems De opleiding erkend is door Yoga Alliance (RYT200) Je leert op het snijvlak van yoga, wetenschap en bewustzijn De lessen plaatsvinden in een rustige, inspirerende studio midden in station Breda Er volop ruimte is voor je eigen proces, twijfels en ontwikkeling Zoals Evelien Sanders, oud-deelneemster, het mooi verwoordde:"De yogaopleiding was níét alleen een leuke manier om meer te leren over yoga... Tegelijkertijd was het voor mij een ontwikkeltraject." "Ik kwam voor yoga, maar ontdekte vooral mezelf.” – oud-deelneemster Voor wie is deze opleiding bedoeld? Deze training is voor jou als je: Dieper in je eigen yogapad wilt duiken Meer rust, zingeving of richting zoekt Wil leren hoe adem, aandacht en beweging je gezondheid beïnvloeden Mensen wilt begeleiden met yoga, in een studio of in je huidige werkveld Of gewoon op zoek bent naar jezelf, met yoga als kompas Je hoeft niet lenig te zijn. Je hoeft niet zeker te weten of je wilt lesgeven. Wat je wél nodig hebt: nieuwsgierigheid, openheid en de bereidheid om naar binnen te keren. Aanmelden kan via www.youarethebuddha.com/ytt — daar kun je ook de brochure downloaden. Praktisch overzicht 📅 Start: januari 2026 💴 Early bird: €200 korting t/m 1 oktober (gebruik code: YTT2026) ☕ Plan een persoonlijk kennismakingsgesprek met Marlies 📍 Locatie: Yoga Academy You are the Buddha — station Breda 🔗 Brochure & inschrijving: youarethebuddha.com/ytt Veelgestelde vragen Moet ik al ervaren zijn in yoga? Nee. We vragen een regelmatige beoefening (zoals een jaar), maar ervaring met lesgeven is niet nodig. Is deze opleiding geschikt als ik een drukke baan of gezin heb?Ja. De lesdagen zijn goed te combineren met werk of gezin. Kan ik meedoen zonder de ambitie om les te geven? Absoluut. Ongeveer de helft van de deelnemers volgt de training voor zichzelf. Wat als ik twijfel? Dan ben je extra welkom op de open dag, voor een proefles of een kennismakingsgesprek — of stuur ons een bericht. We denken graag met je mee. 🙏 We kijken ernaar uit je te ontmoeten. ☕ Zin in een kopje thee en een goed gesprek? Plan een persoonlijk kennismakingsgesprek met Marlies:📧 marlies@youarethebuddha.com📱 06-51350547 Of vul het formulier in op youarethebuddha.com/ytt om de brochure en het inschrijfformulier aan te vragen. Met warme groet, Marlies Tobias Oprichter & docent bij Yoga Academy You are the Buddha E-RYT 500 | MSc Yoga (in opleiding)

In tijden van stress, angst of frustratie is je waarschijnlijk wel eens verteld: 'ontspan, haal diep adem en kalmeer'. Heb je het geprobeerd? Ik bedoel, heb je het écht geprobeerd? Veel mind-body oefeningen, zoals yoga en meditaties gebruiken ademhalingstechnieken met als doel je te ontspannen en te focussen. Ademhalingsoefeningen zijn een makkelijke, snelle en effectieve manier om dit doel te bereiken. Wist je dat meer dan 90% van de mensen ademhalingsproblemen heeft zonder dat ze het weten? De meest voorkomende problemen zijn een ademhaling door de mond, te snel ademhalen, en een borstademhaling (niet met de buik). Fight & Flight Een goede buikademhaling kun je uit een opgewonden gemoedstoestand met het 'vecht- of vluchtinstinct’ halen. De buikademhaling activeert namelijk de vagus-zenuw. Deze zenuw is de langste zenuw in je lichaam en deze ‘zwerft’ rond je organen. Het is een zenuw die de organen zodanig beïnvloedt dat je lichaam in een toestand van rust en herstel kan komen. In deze rusttoestand wordt je hartslag trager, de bloeddruk lager, de pijn minder, en je luchtwegen worden wijder, zodat je makkelijker kunt ademen. Dit is belangrijk, omdat opgeslagen energie zich vaak uit in spierspanning en andere fysieke aandoeningen. Fysiologie De ademhaling is bedoeld om zuurstof op te nemen, zodat dit door het bloed naar de organen getransporteerd wordt. Zuurstof wordt door het lijf omgezet in koolstofdioxide (CO2) en vervolgens weer uitgeademd. Neusademhaling De mond is om te eten, de neus is om door te ademen. Als je door je neus ademt, reinig, bevochtig én verwarm je de lucht die je inademt. Daarnaast produceer je in de sinussen van de neus stikstofoxide (NO). Deze stof verwijdt je bloedvaten en je bronchiën en het verhoogt de bloedstroom en zuurstoftoevoer naar delen van het lichaam die dit het meest nodig hebben. Zo kan het je bloeddruk verlagen en bijvoorbeeld een gunstig effect hebben bij bestralingstherapie. Buikademhaling Door langzamer adem te halen en vooral je uitademing te verlengen, maak je de luchtwegen wijder en kalmeer je je lichaam en geest. Probeer de uitademing vier keer zo lang te laten duren als de inademing. Naast het verwijden van je luchtwegen, zullen gezondheidsklachten verminderen met een buikademhaling (middenrifademhaling). Een goede buikademhaling is iets waar je zelf aan kunt werken. Probeer de buikademhaling nu nog eens, en over een uurtje weer. Maak er een gewoonte van. Dit is iets wat je zelf kunt toepassen en je zult je er een stuk beter van gaan voelen. Een goede buikademhaling voer je als volgt uit: Zit, lig of sta in een comfortabele houding. Maak je rug lang, maar blijf ontspannen. Sluit je ogen, vouw je handen over je navel en breng je aandacht naar je adem; Adem diep in door de neus en voel hoe je buik uitzet; Adem lang en gecontroleerd uit door de neus, waarbij je je navel naar binnen trekt; Probeer deze ademhaling zo vloeiend en ontspannend mogelijk te laten plaatsvinden. Voeg nu eventueel visualisaties toe aan je ademhaling. Stel je voor dat de lucht die je inademt rust over je lichaam verspreidt. Stel je tijdens het uitademen voor dat je stress en spanning uitademt. Je kunt het aantal tellen aanpassen aan een ritme dat voor jou werkt. Uitgangspunt is dat de uitademing langer duurt dan de inademing. Vervolgens kun je werken naar een inademing van bijvoorbeeld twee tellen en een uitademing van bijvoorbeeld acht tellen. “Smile, breathe and go slowly.” ~Thích Nhất Hạnh Dit artikel is ook gepubliceerd door: Yoga International Nederland. Marlies Tobias (E-ryt 500, YACEP, ademhalingstrainer) Bronnen: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6189422/ https://www.normalbreathing.org/vasodilators/ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8542105 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5266177/ https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6189422/ https://www.mayoclinichealthsystem.org/hometown-health/speaking-of-health/tips-to-help-children-relax

In gesprekken met huisartsen, fysiotherapeuten en psychologen staat er één vraag bovenaan: wanneer is yogatherapie meer dan een prettige yogales? Het antwoord is eenvoudiger dan het lijkt - en preciezer dan je misschien denkt. Het korte antwoord: wanneer je doelgericht werkt, gedoseerd opbouwt, de reactie van het systeem monitort en grenzen scherp houdt. Dat is geen marketingpraat. Dat is de basis voor veilig en professioneel werken, zeker bij stress, chronische pijn en herstelklachten. WAT YOGATHERAPIE WEL IS - EN NIET IS Yogatherapie is geen vervanging van medische of psychologische behandeling. Het is een aanvullende interventie gericht op zelfregulatie, herstel van belastbaarheid en het vergroten van lichaamsbewustzijn. De bouwstenen zijn herkenbaar: ademregulatie, beweging, ontspanning, meditatie en leefstijlprincipes. Het verschil met een gewone yogales zit niet altijd in wát je doet, maar in hóe je begeleidt en doseert: met duidelijke doelen, individuele adaptaties, monitoring van herstel, en bewust vermijden van triggers — zoals intensieve ademtechnieken bij angst of benauwdheid. De kern is dosering, veiligheid en herhaalbaarheid. Dat klinkt herkenbaar voor elke zorgprofessional. EVIDENCE-INFORMED, ZONDER OVERCLAIMING Evidence-informed betekent: de best beschikbare kennis over stressfysiologie, pijnmechanismen en ademregulatie combineren met klinische ervaring en de context van de persoon voor je. Testen, evalueren, aanpassen — zonder te suggereren dat yoga alles oplost. De vragen die ik bij bijna elke sessie stel: wat is het doel vandaag? Welk systeem staat onder druk? Wat is een veilige dosering? En hoe beoordeelt iemand het effect — niet alleen vandaag, maar ook morgen? DRIE BOUWSTENEN DIE ALTIJD TERUGKOMEN 1. Regulatie van adem en aandacht Niet "zo diep mogelijk ademen", maar adem als anker. Rustige uitademverlenging, zachte humming of simpele ademobservatie. Bij herstelklachten vermijd ik ademinhoudingen en intensieve technieken. De winst zit in eenvoud en consistentie. 2. Zachte, functionele beweging Kleine bewegingsreeksen die gewrichten en fascia meenemen zonder overbelasting. Mobiliteit voor wervelkolom en schoudergordel, lage-intensiteit stabiliteit, altijd met opties: stoel, muur, props. 3. Herstel en integratie Een korte bodyscan of yoga nidra — niet als extraatje, maar als leermoment. Spanning herkennen, loslaten, het systeem laten zakken. Hier ontstaat vaak het eerste vertrouwen: ik kan mezelf beïnvloeden. DRIE VOORBEELDEN UIT DE PRAKTIJK Stress & overprikkeling — van "aan" naar herstelstand Oriënteren en gronding, rustige ademobservatie, zachte mobiliteit en een korte restorative houding. Na een paar weken geeft iemand aan na het werk sneller te kunnen afschakelen — en minder lang "aan" te blijven in de avond. Chronische pijn — beweging weer vertrouwen Veel mensen met chronische pijn bewegen minder uit angst iets te beschadigen. Begrijpelijk — maar bij langdurige pijn klopt die redenering vaak niet meer. Pijn is dan geen signaal van schade, maar van een alarmsysteem dat te gevoelig is geworden. Een korte uitleg daarover — in gewone taal, zonder jargon — kan al iets verschuiven. Daarna: twee of drie bewegingen die klein, veilig en herhaalbaar zijn. Geen uitdaging, maar vertrouwen opbouwen. De bodyscan aan het einde helpt het systeem te registreren: dit was oké. Niets ging mis. Dat is precies wat het brein nodig heeft om de pijndrempel langzaam te verlagen. Herstelklachten & Long COVID — onder de symptomengrens blijven Oefeningen zittend of liggend, geen ademinhoudingen, geen snelle overgangen. Korte blokken met pauzes. Liever vijf minuten die je morgen ook nog kunt doen, dan twintig minuten waar je van moet bijkomen. VOOR ZORGPROFESSIONALS: WANNEER KAN YOGATHERAPIE EEN AANVULLING ZIJN? Yogatherapie kan passend zijn wanneer iemand baat heeft bij een veilige, gedoseerde opbouw van zelfregulatie en bewegvertrouwen — bij stressgerelateerde klachten, herstelklachten of chronische pijn. Handig voor afstemming: doel (ontprikkeling, slaap, spanning, belastbaarheid), huidige belastbaarheid en herstelpatroon, eventuele triggers en contra-indicaties. Als er al een behandelplan loopt, sluit ik daar waar mogelijk op aan — met toestemming van de cliënt. KLEIN EN REGELMATIG WERKT BETER DAN LANG EN INTENS Voor iedereen die zelf wil beginnen: langer uitademen zonder forceren, een ondersteunde rusthouding met props, zachte mobiliteit voor schouders en ribben. Klein en langzaam. En kijk niet alleen naar "hoe voel ik me nú" — maar ook naar "hoe is mijn dag erna". Dat is vaak de eerlijkste graadmeter. Marlies Tobias is yogadocent, opleider en MSc Yoga Therapy student aan de Vivekananda Yoga University (VaYU). Vanuit Yoga Academy You are the Buddha in Station Breda werkt ze evidence-informed met mensen die hun belastbaarheid willen opbouwen en zelfregulatie willen versterken, aanvullend op reguliere zorg. Dit artikel is ook gepubliceerd door: Yoga International Nederland.

Kun je je heel voelen zonder gezond te zijn? Die vraag laat me de laatste tijd niet meer los. In mijn werk ontmoet ik mensen met Long COVID die lichamelijk nog altijd veel beperkingen hebben, maar zich gaandeweg minder gebroken voelen. Ze ervaren meer rust, meer vertrouwen en meer verbinding met zichzelf. Tegelijk ken ik ook mensen met een lichaam dat ogenschijnlijk prima functioneert, maar die zich nooit werkelijk thuis lijken te voelen in zichzelf. Dat zette me aan het denken. Misschien zijn gezondheid en heel-zijn niet hetzelfde. Een definitie die is blijven staan De Wereldgezondheidsorganisatie definieert gezondheid sinds haar oprichting in 1948 als een toestand van volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn. Ondanks decennia van discussie is dat nog altijd de officiële definitie. Voor mij zit de spanning vooral in één woord: volledig. Wanneer je die definitie letterlijk neemt, zou iemand met een chronische aandoening nooit meer gezond kunnen zijn. Dat voelt voor mij niet helemaal kloppend. Niet wanneer ik kijk naar de mensen die ik begeleid, en misschien ook niet wanneer je er zelf even bij stilstaat. Gaandeweg ben ik gezondheid daarom anders gaan bekijken. Ook in de Ayurvedische traditie wordt gezondheid anders benaderd. Het begrip svastha wordt vaak vertaald als “gevestigd in jezelf” of “gegrond in jezelf”. Daarmee verschuift de aandacht van gezondheid als afwezigheid van ziekte naar de relatie die iemand met zichzelf heeft. Dat is geen alternatief voor de WHO-definitie, maar wel een andere manier van kijken. Gezondheid en heel-zijn zijn niet hetzelfde Voor mij gaat gezondheid in de eerste plaats over het functioneren van het lichaam. Heel-zijn is iets anders. Heel-zijn is voor mij de ervaring dat je jezelf, je lichaam en je leven als één samenhangend geheel kunt beleven. Dat betekent niet dat alles perfect is. Ook niet dat alle klachten verdwenen zijn. Het betekent dat je aanwezig kunt zijn bij wat er is, ook wanneer niet alles goed gaat, zonder voortdurend met jezelf of je lichaam in gevecht te zijn. Je kunt lichamelijk ziek zijn en toch meer rust, acceptatie, verbinding en betekenis ervaren. En je kunt lichamelijk gezond zijn, terwijl je je diep ongelukkig, leeg of vervreemd voelt. Meer dan het lichaam Die gedachte bracht mij bij Aristoteles. Hij beschreef het hoogste doel van een mensenleven niet als gezondheid, maar als eudaimonia: een goed en betekenisvol leven waarin een mens tot bloei kan komen. Gezondheid kan daaraan bijdragen, maar valt er niet mee samen; lichamelijke omstandigheden doen ertoe, zonder dat zij het hele verhaal bepalen. Ook in de yogafilosofie kom ik een vergelijkbare gedachte tegen, alleen vanuit een heel andere invalshoek. Daar wordt de mens niet in de eerste plaats gedefinieerd via zijn gezondheid, maar via lagen van ervaring; het lichaam is er één van, niet de enige. De Taittirīya Upanishad beschrijft dit met de vijf kosha’s: het fysieke lichaam, de levensenergie, de geest, het onderscheidingsvermogen en een diepere laag van innerlijke vervulling; geen rangorde van belangrijk naar onbelangrijk, maar vijf gelijktijdige dimensies van hetzelfde mens-zijn. Twee tradities, eeuwen en werelddelen uit elkaar, die allebei beginnen bij dezelfde vraag: niet “wat is gezondheid”, maar “wat is een mens eigenlijk”. Waarom juist het woord ‘heel’? Het woord dat mij sindsdien blijft bezighouden is heel. Ik merk dat het ook weerstand kan oproepen, alsof heel-zijn zou betekenen dat er niets kapot is, geen enkel mankement meer. Dat bedoel ik er niet mee. Heel betekent hier niet: onbeschadigd. Het betekent: niet gereduceerd tot wat beschadigd is. Je kunt lichamelijk beperkt zijn, iets hebben verloren, en toch heel zijn, omdat je niet samenvalt met wat er niet meer werkt. Je lichaam kan beschadigd zijn; je blijft een heel mens. Er zit iets treffends in onze taal: de woorden heel, helen, health, hale, whole en holy zijn etymologisch aan elkaar verwant, en gaan terug op oude woordstammen die verwijzen naar heelheid en ongeschondenheid. Dat bewijst geen filosofische waarheid, maar het is wel een mooie uitnodiging om anders te kijken naar wat herstel kan betekenen: niet dat alles weer wordt zoals vroeger, en niet dat pijn of beperkingen verdwijnen, maar dat je jezelf niet langer uitsluitend ervaart als iemand die beschadigd of kapot is. Die gedachte herken ik ook buiten de filosofie. Jon Kabat-Zinn omschrijft mindfulness als bewust en zonder oordeel aandacht geven aan het huidige moment; Thich Nhat Hanh sprak vaak over thuiskomen bij jezelf. Beide zeggen op hun eigen manier hetzelfde als wat ik in de studio zie gebeuren. Gezond, maar toch leeg — of ziek, maar toch heel Ik ken mensen met een gezond lichaam die zich diep ongelukkig, leeg of stuurloos voelen. En ik ken deelnemers met een chronische aandoening die, ondanks hun beperkingen, opnieuw rust, vertrouwen en verbondenheid ervaren. Dat doet me denken aan Viktor Frankl, die schreef over het existentieel vacuüm: een gevoel van innerlijke leegte dat kan bestaan, ook wanneer de uiterlijke omstandigheden op orde lijken. Lichamelijke gezondheid is blijkbaar niet altijd voldoende om je als mens verbonden, betekenisvol of thuis in jezelf te voelen. Misschien verklaart dat ook waarom yoga soms iets kan toevoegen aan reguliere zorg: medische behandeling richt zich vaak terecht op het verminderen van ziekte en het verbeteren van lichamelijk functioneren, terwijl yoga daarnaast kan uitnodigen tot een andere relatie met jezelf, je lichaam en je omstandigheden. Die twee benaderingen sluiten elkaar niet uit. Ze kunnen elkaar juist aanvullen. Twee bewegingen Soms zie ik deelnemers die lichamelijk grotendeels herstellen. Soms zie ik deelnemers bij wie de klachten nauwelijks veranderen, maar die wel meer rust, vertrouwen en kwaliteit van leven ervaren. Beide bewegingen zijn waardevol. De eerste is lichamelijk herstel. De tweede is het hervinden van heel-zijn. Mijn werk is erop gericht omstandigheden te creëren waarin beide mogelijk worden. Herstel kan ik niet beloven. Wel probeer ik voorwaarden te scheppen waarin lichaam en geest hun natuurlijke regulerende en herstellende processen zo goed mogelijk kunnen ondersteunen. Dat kan bestaan uit rust, een passende dosering van inspanning, veiligheid, aandacht, adem, beweging, verbinding en ruimte om te ervaren wat er werkelijk nodig is. Niet om herstel af te dwingen, maar om het lichaam zo goed mogelijk te ondersteunen. Soms ontstaan na een ingrijpende periode ook nieuwe prioriteiten, inzichten of een dieper gevoel van betekenis. Binnen de psychologie wordt dit posttraumatische groei genoemd. Dat betekent niet dat het lijden nodig of waardevol was, en ook niet dat iedereen moet groeien. Het is slechts één mogelijke ontwikkeling naast blijvende klachten, verlies en verdriet. Waarom ik dit deel Dit is geen nieuwe definitie van gezondheid. Ook geen afgeronde wetenschappelijke theorie. Het is een persoonlijke zoektocht, gevoed door mijn ervaring als yogatherapeut, gesprekken met deelnemers, wetenschappelijke literatuur, mindfulness en yogafilosofie. Een gesprek met een psycholoog bevestigde voor mij dat dit niet alleen een yoga- vraagstuk is. Ook binnen de psychologie en de gezondheidszorg wordt gezocht naar manieren om de innerlijke ervaring van mensen serieus te nemen, zonder die te reduceren tot uitsluitend meetbare gegevens. Wat iemand voelt, beleeft en als betekenisvol ervaart, laat zich immers niet volledig aflezen uit een scan, bloedwaarde of vragenlijst. Maar dat maakt die ervaring niet minder werkelijk. Ik geloof dat lichaam en geest beschikken over een groot regulerend en herstellend vermogen wanneer de omstandigheden daarvoor zo gunstig mogelijk zijn. Dat betekent niet dat herstel altijd plaatsvindt. En het betekent zeker niet dat iemand schuld heeft wanneer herstel uitblijft. Wat ik wel zie, is dat mensen soms lichamelijk herstellen en soms niet, maar dat zij ook wanneer klachten blijven bestaan opnieuw een vorm van heel-zijn kunnen ervaren; een gevoel dat ze, ook met een veranderd lichaam, heel mens blijven. Voor mij vat deze gedachte het samen: Gezondheid gaat over het functioneren van het lichaam. Heel-zijn gaat niet over een lichaam zonder beschadigingen of beperkingen - het gaat over de ervaring dat je jezelf, ook met een veranderd lichaam, niet verliest als mens en je leven opnieuw als een samenhangend geheel kunt beleven. Die twee vallen vaak samen. Maar niet altijd. Misschien hebben we in de zorg daarom uiteindelijk beide nodig: aandacht voor lichamelijk herstel waar dat mogelijk is, én aandacht voor de mens die méér is dan zijn ziekte. Toen ik aan deze tekst begon, dacht ik een blog over gezondheid te schrijven. Inmiddels denk ik dat de vraag onderweg is verschoven, van “wat is gezondheid” naar iets fundamentelers: wat is een mens eigenlijk, en wat heeft iemand nodig om zich als mens heel te voelen - ook wanneer het lichaam dat niet meer helemaal is? Eind augustus neem ik deze vraag mee naar de internationale ISLC-PAIS Conference in Amsterdam, waar onderzoekers, zorgprofessionals en mensen met PAIS en Long COVID vanuit de hele wereld samenkomen. Ik ben benieuwd hoe zij hiernaar kijken. Misschien verandert mijn denken nog. Misschien wordt het juist bevestigd. In beide gevallen helpt de dialoog om mijn ideeën verder te verdiepen. Voor mij is dat precies de waarde van wetenschap: niet het verdedigen van een standpunt, maar het gezamenlijk zoeken naar een beter begrip van gezondheid, herstel en mens-zijn. Ik ben benieuwd hoe jij hiernaar kijkt: begint gezondheid bij het lichaam, of begint zij misschien bij ons mensbeeld? 🇬🇧 English blog: https://www.youarethebuddha.com/post/health-alone-is-not-enough?lang=en Dit artikel is ook gepubliceerd door: Yoga International Nederland. Marlies Tobias is yogatherapeut i.o., oprichter van Yoga Academy You Are The Buddha (Station Breda) en MSc-student Yoga Therapy aan de Vivekananda Yoga University (VaYU). Ze schrijft over gezondheid, yoga en wat het betekent om heel te blijven, ook als het lichaam dat niet is.

Welke vorm van yoga past bij migraine, en waar moet je op letten? Migraine komt veel voor en treft naar schatting ongeveer 15 procent van de Nederlanders. Toch voelen veel mensen met migraine zich niet echt begrepen. Want migraine is meer dan 'erge hoofdpijn'. Ik sprak er onlangs over in een webinar samen met neuroloog Wardell Amerika MD (PACEA) en migrainecoach ir. Marieke de Zwaan (migrainecoach.nl). Meer dan tachtig mensen schreven zich in. Vrijwel iedereen had al van alles geprobeerd — medicatie, voeding, supplementen, fysiotherapie, acupunctuur, leefstijlveranderingen. En toch bleef dezelfde vraag terugkomen: Wat kan ik zelf doen om beter met migraine om te gaan? Dat is precies waar yoga voor veel mensen een waardevolle aanvulling kan zijn. Niet als wondermiddel, maar als serieuze ondersteunende benadering. Wat is migraine eigenlijk? Migraine is een neurologische aandoening waarbij het brein tijdelijk gevoeliger wordt voor prikkels. Dat uit zich niet alleen in hoofdpijn, maar ook in misselijkheid, licht- en geluidsgevoeligheid, aura, concentratieproblemen en extreme vermoeidheid. Migraine ontstaat waarschijnlijk door een combinatie van neurologische gevoeligheid, erfelijke aanleg en omgevingsfactoren zoals slaap, stress en overbelasting. Wat duidelijk naar voren komt in gesprekken met mensen die migraine hebben: het beïnvloedt het hele dagelijks leven. Sociale afspraken worden afgezegd, werkdagen gemist, energie raakt op voor partner en gezin. De onzekerheid over wanneer de volgende aanval komt, doet soms bijna evenveel als de aanval zelf. Hoe kan yoga helpen bij migraine? Yoga geneest migraine niet, en vervangt medische behandeling niet. Tegelijkertijd laten onderzoek én praktijkervaring zien dat yoga voor veel mensen een waardevolle aanvulling kan zijn. Juist omdat yoga zo schaalbaar is. Yoga kan actief of herstellend zijn, gericht op beweging, ademhaling, ontspanning, slaap, stressregulatie of lichaamsbewustzijn. Daardoor kan de oefening worden aangepast aan de belastbaarheid van iemand op dat moment — ook bij migraine. Yoga is daarbij meer dan een reeks oefeningen. Vanuit de yogafilosofie bieden de yamas en niyamas — ethische principes zoals ahimsa (niet-schaden) en svadhyaya (zelfonderzoek) — een praktisch kader voor leefstijl, zelfzorg en dosering. Voor mensen met migraine zijn dat geen abstracte begrippen: niet doorbijten als signalen er zijn, luisteren naar het lichaam, regelmaat zonder rigiditeit. Onderzoek laat zien dat yoga onder andere geassocieerd wordt met: minder migraineaanvallen minder beperkingen in het dagelijks leven minder medicatiegebruik betere stressregulatie meer lichaamsbewustzijn en meer grip op klachten De belangrijkste vraag is daarom vaak niet óf yoga geschikt is, maar welke vorm van yoga op welk moment passend is. Wat zegt het onderzoek over yoga bij migraine?? De sterkste studie tot nu toe is de CONTAIN-trial van Kumar en collega's, gepubliceerd in Neurology (2020). In dit gerandomiseerde onderzoek kregen mensen met migraine standaard medische zorg, of standaardzorg gecombineerd met yoga. Na twaalf weken hadden mensen in de yogagroep gemiddeld 3,5 aanvalsdagen minder per maand. Ze namen minder pijnstillers en scoorden meetbaar beter op vragenlijsten over hoe migraine hun dagelijks leven beïnvloedt. Dat is geen marginaal verschil. Voor iemand met wekelijkse aanvallen kan dat het verschil zijn tussen elke week uitvallen of eens per twee weken. Ook een meta-analyse uit 2022 (Wu et al., 6 studies, 445 deelnemers) bevestigde vergelijkbare resultaten. De richting is consistent. Welke yoga is geschikt bij migraine? Dit is misschien wel de belangrijkste nuance. Iemand zei me onlangs: 'Ik merk dat ik van sommige yogahoudingen juist migraine krijg.' Dat is een herkenbare, en terechte, observatie. Intensieve flows, snelle ademtechnieken, sterke inversies of lessen met veel prikkels kunnen op bepaalde momenten belastend zijn. Ook timing speelt een rol: wat op een goede dag prettig voelt, kan tijdens een prodroomfase juist te veel zijn. Dat betekent niet dat mensen niets meer zouden moeten doen. Juist goed gedoseerde beweging en ademregulatie kunnen helpend zijn. De vraag is welke vorm van yoga past bij het zenuwstelsel en de belastbaarheid van dat moment. Rustige, voorspelbare en goed gedoseerde vormen — zoals zachte Hatha yoga, restorative yoga, zachte Yin, ademregulatie en milde mobiliteit — lijken het meest verdraagbaar. Regelmaat telt daarbij zwaarder dan intensiteit. Ademhalingsoefeningen bij migraine Een oefening die goed werkt als startpunt: een rustige ademhaling met iets langere uitademing. Vier tellen inademen, zes tellen uitademen, zonder forceren. Daarna observeren: wat gebeurt er in de schouders? De kaak? Het ademtempo? Een langere uitademing wordt in onderzoek geassocieerd met een rustiger fysiologisch patroon. Simpel, maar voor veel mensen verrassend effectief — en direct toepasbaar, ook op een dag dat meer niet lukt. Yoga voor migraine: hoe begin je? Een paar concrete aanbevelingen voor mensen die met yoga aan de slag willen bij migraine: Begin klein. Niet een volledig programma, maar één oefening per dag. De ademhaling hierboven is een goed startpunt. Houd een migrainedagboek bij. Noteer slaap, stress, beweging en aanvallen. Patronen worden zichtbaar, vaak al na twee tot drie weken. Leer vroege signalen herkennen. Nekspanning, lichtgevoeligheid, concentratieproblemen zijn vaak al aanwezig vóór de aanval. Eerder reageren is effectiever dan wachten. Oefen interoceptie. Dat is het vermogen om signalen van binnenuit het lichaam op te merken — spanning, vermoeidheid, onrust — vóórdat ze escaleren. Yoga traint dit bewustzijn op een toegankelijke manier, zonder dat je er iets speciaals voor hoeft te doen. Leer je grenzen kennen en respecteren. Interoceptie helpt je signalen waarnemen — de volgende stap is er ook naar handelen. Yoga oefent dit actief: wanneer stop ik, wanneer pas ik aan, wanneer is rust de betere keuze? Voor veel mensen met migraine is dat een van de grootste winsten. Begin met ademregulatie. Dit kan snel invloed hebben op hoe gespannen of rustig iemand zich voelt — en het laagdrempeligst is. Geen mat nodig, geen ervaring vereist. Kies de juiste yogavorm. Zachte Hatha yoga, restorative yoga, zachte Yin, Yoga Nidra en ademregulatie zijn vaak beter verdraagbaar dan dynamische of intensieve lessen. Regelmaat telt zwaarder dan intensiteit. Overweeg yogatherapie. Bij aanhoudende of complexe migraine kan individuele yogatherapie meer bieden dan een groepsles. Een yogatherapeut kijkt naar jouw specifieke klachtenpatroon, belastbaarheid en leefstijl — en stelt de oefeningen daar op af. Dat is wezenlijk anders dan een algemene yogales. Evalueer na zes tot acht weken. Niet met de verwachting dat alles anders is, maar met de vraag: wat merk ik? Wat wil ik aanpassen? Het gaat niet om perfectie of discipline. Het gaat om regelmaat en het leren luisteren naar wat het lichaam op dat moment nodig heeft. Voor yogadocenten en verwijzers Voor yogadocenten, fysiotherapeuten en andere verwijzers is er een concrete les: de vraag is niet alleen óf iemand yoga doet, maar welke vorm van yoga past bij het zenuwstelsel en de belastbaarheid van dat moment. Een algemene aanbeveling als 'ga yoga doen' is bij migraine soms te simpel. Een rustige, therapeutisch gedoseerde aanpak past beter dan een intensieve groepsles met veel tempo en prikkels. Concrete aanbeveling: verwijs gericht naar zachte Hatha yoga, restorative (herstellende yoga), zachte Yin, ademregulatie of yogatherapie — en geef daarbij aan dat de persoon op kan geven dat er sprake is van migraine. Een goede yogadocent of yogatherapeut past de les daar op aan. Door gericht door te verwijzen vergroot je de kans dat mensen wél doorstromen en voordeel ondervinden — in plaats van afhaken omdat een verkeerde vorm juist klachten oproept. Conclusie Yoga is geen wondermiddel. Maar voor veel mensen met migraine is het een serieuze, evidence-informed aanvulling binnen een bredere leefstijlbenadering. Niet door harder te werken aan herstel, maar door eerder te signaleren, beter te doseren en bewuster om te gaan met belasting en herstel. De uitdaging zit niet in de vraag of yoga werkt, maar in de juiste toepassing: welke vorm, voor wie, wanneer en hoe gedoseerd. Migraine vraagt vaak niet om harder je best doen, maar om eerder signaleren en beter doseren. Over de auteur Marlies Tobias is yogatherapeut in opleiding (MSc Yoga Therapy, VaYU — in lijn met IAYT-richtlijnen) en oprichter van Yoga Academy You Are The Buddha in Breda. Zij begeleidt mensen met stressgerelateerde klachten, chronische pijn en Long COVID vanuit een evidence-informed yogatherapeutische benadering. Meer informatie: youarethebuddha.com Met dank aan Dit artikel is mede gebaseerd op het webinar Migraine & Yoga, georganiseerd door neuroloog Wardell Amerika PD (Pacea) samen met migrainecoach ir. Marieke de Zwaan. Meer informatie over PACEA: pacea.nl Meer informatie over de migrainecoach: migrainecoach.nl Bronnen en verder lezen Kumar et al. 2020 – CONTAIN trial (Neurology) Wu et al. 2022 – Meta-analyse yoga bij migraine Begasse de Dhaem & Bernstein 2024 – Review migraine en integratieve behandeling

Gepubliceerd in YogaVizier, nr. 1 · 2026 YogaVizier interviewde mij over Yoga Academy You are the Buddha en de visie achter onze Yoga Teacher Training in Breda. De kern: yoga is niet iets wat je presteert. Het is een oefening in luisteren — naar je adem, je aandacht, en naar wat iemand op dat moment aankan. Dat klinkt eenvoudig, maar het is precies wat de meeste mensen niet gewend zijn als ze een mat opstappen. In het interview vertelde ik over hoe de opleiding is opgebouwd: deelnemers leren niet alleen een veilige asanales geven, maar ook een ademsessie begeleiden en een meditatie leiden. Praktisch, persoonlijk, met veel oefenmomenten en directe feedback. En sinds kort VYN-erkend: een herkenbaar kwaliteitskader voor iedereen die serieus met yoga aan de slag wil, als beoefenaar of als docent. Download en lees de Yoga Vizier: Meer weten over de Teacher Training? Bekijk de opleiding →